Boks
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Boks (inglizça box — «muştlaş, zarb») — ikki sportçining maxsus qölqoplarda, qat'iy qoidalar asosida faqat muşt bilan zarb berib kuraşişidan iborat yakkakuraş sport turi. Rusça Vikipediyaga köra, bellaşuvni ringdagi hakam — referi boşqaradi, ğolib esa töplagan oçkolar soni yoki raqibni nokautga uçratiş orqali aniqlanadi.1
Tarixi
13Muştlaşiş musobaqalarining ildizi qadim zamonlarga borib taqaladi. Rusça Vikipediyaga köra, bunday bellaşuvlar şumer, Misr va Krit börtma tasvirlarida tasvirlangan, miloddan avvalgi 688-yilda esa muştlaşiş antik Olimpiya öyinlari dasturiga kiritilgan. ÖzME Misr va Bobilda ötkazilgan yakkama-yakka muştlaşuvlarni ham tilga oladi.
Zamonaviy boksning vatani — Angliya. Rusça Vikipediyaga köra, u XVIII asr boşlarida şakllangan; ÖzME'ga köra, boksning dastlabki qoidalari 1867-yilda aynan şu mamlakatda qabul qilingan. Boks 1904-yildan Olimpiya öyinlari dasturiga kiradi. Havaskor boksçilar xalqaro assotsiatsiyasi (AIBA) 1946-yilda tuzilgan; 1974-yildan jahon çempionatlari, 1979-yildan jahon kubogi musobaqalari ötkazilib kelinadi.
Qoidalari
13Musobaqa arqonlar bilan örab olingan, 6×6 metr ölçamli ringda ötadi. ÖzME'ga köra, havaskorlar boksida boksçilar oğirligi 10 unsiya (270 gramm) bölgan qölqoplar kiyadi, bellaşuv bir neça raunddan iborat bölib, raundlar orasida bir daqiqalik tanaffus beriladi. Raqib yiqilganda, hakam kuraşni töxtatganda, şuningdek, beldan pastga yoki boş va gavdaning orqa qismiga urişga ruxsat berilmaydi.
Ring atrofidagi hakamlar aniq zarblarni hisoblab boradi. Zarbdan gangib qolgan (nokdaun holatidagi) boksçiga referi hisob oçadi; agar u ön soniya içida kuraşni davom ettirişga tayyor ekanini körsatmasa, nokaut qayd etiladi. Kuraş raqibning yengilganini tan olişi, murabbiyning ringga soçiq taşlaşi, jarohat yoki diskvalifikatsiya tufayli ham muddatidan oldin töxtatilişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, kuraşni davom ettiriş imkonini bermaydigan jarohat texnik nokaut deb ataladi.
Musobaqalar vazn toifalari böyiça ötkaziladi. ÖzME yozişiça, havaskorlar uçun 12 ta, professionallar uçun esa 17 ta vazn toifasi belgilangan.
Professional boks
13Professional boksda qölqoplar yengilroq — taxminan 8 unsiya, raundlar soni 12 tagaça böladi. Rusça Vikipediyaga köra, professional bellaşuv ham 12 raundgaça davom etadi. Jahon miqyosida professional boksni bir neça taşkilot — WBC, WBA, IBF va WBO boşqaradi. ÖzME Muhammad Ali, J. Formen, M. Tayson, E. Xolifild, L. Lyuis kabi maşhur professional boksçilarni sanab ötadi.
Özbekistonda
13ÖzME'ga köra, Özbekistonda zamonaviy boks XX asrning 20-yillaridan ommalaşgan: ilk musobaqa 1922-yilda Toşkentdagi «Fortuna» sport jamiyatida ötkazilgan va uni murabbiy S. L. Jakson uyuştirgan. Özbekiston boks federatsiyasi 1993-yildan AIBA a'zosi. Milliy terma jamoa 1999-yilgi jahon çempionatida uçinçi örinni egallagan. R. Risqiyev, R. Çagayev, M. Abdullayev va boşqa özbek boksçilari xalqaro musobaqalarda yuqori natijalarga erişgan. Mustaqillik yillarida mamlakatda ilk professional boksçilar ham yetişib çiqqan; ÖzME'ga köra, toşkentlik A. Grigoryan 2000-yilgaça öz vaznida 13 marta jahon çempioni unvonini himoya qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Boks // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3913 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABoks. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3913
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3913
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Боксru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 480–481-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 480–481-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.