Toğli Qoraboğ
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Toğli Qoraboğ — Janubiy Kavkazdagi tarixiy hudud, Kiçik Kavkaz toğlarining asosan janubi-şarqiy qismida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u hozirgi Ozarbayjon hududiga kiradi va Tekis Qoraboğ bilan birga Qoraboğ tarixiy-geografik viloyatini taşkil etadi. Nomi odatda turkiy «qora» va forsiy «boğ» sözlaridan kelib çiqqan deb izohlanadi.1
Muxtor viloyat
1,3ÖzME'ga köra, 1923-yilda bu hududda Ozarbayjon tarkibidagi Toğli Qoraboğ Muxtor viloyati tuzilgan. Ensiklopediya viloyat maydonini 4,4 ming km² deb körsatadi; rusça Vikipediyaga köra, taşkil etilgan paytda u 4161 km² ni egallagan. 1990-yillar örtalarida aholi taxminan 194 ming kişi bölib, asosan armanlar va ozarbayjonlardan iborat edi. Viloyatda beşta ma'muriy tuman, ikki şahar va yetti şaharça bölgan, markazi — Xonkendi, yana bir yirik şahri — Şuşa.
Tabiati
1,3ÖzME'ga köra, hududning ğarbi toğli: bu yerda balandligi 2725 m gaça yetadigan Murovdoğ tizmasi bor, şimoli-şarq va şarq qismi esa tekislik. Iqlimi köp joyda mö'tadil, ğarbiy baland qismlarda salqin. Tekisliklarda yanvarning örtaça harorati 3° dan –2° gaça, iyulniki 20–26°. Yiliga tekisliklarda 400–600 mm, baland toğlarda 900 mm gaça yoğin tuşadi. Asosiy daryolari — Terter, Xaçinçay, Karkarçay va boşqalar Kura va Araz havzalariga tegişli. Toğ yonbağirlarida eman, qora qayin va zarangdan iborat keng bargli örmonlar, yuqorida subalp va alp ötloqlari bor; örmon va butazorlar hududning taxminan uçdan bir qismini qoplaydi. Foydali qazilmalardan polimetall rudalari, marmar, grafit va asbest uçraydi, mineral buloqlar köp.
Xöjaligi
1,3ÖzME ma'lumotiga köra, sovet davrida viloyat sanoati mahalliy xomaşyoga tayangan: asosiy tarmoq oziq-ovqat sanoati bölib, vino, sut va non zavodlari işlagan, ipak, poyabzal, gilam va tikuvçilik korxonalari, Xonkendidagi elektrotexnika zavodi bölgan. Qişloq xöjaligida tokçilik, mevaçilik, sabzavotçilik va tamakiçilik yetakçi örinda turgan, pillaçilik va çorvaçilik ham rivojlangan. Şuşa kurort sifatida tanilgan.
Mojaro
1,3ÖzME qayd etişiça, SSSR parçalanganidan keyin viloyat maqomi masalasi armanlar va ozarbayjonlar örtasida uzoq davom etgan qurolli töqnaşuvga sabab bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1992–1994-yillardagi Birinçi Qoraboğ uruşidan söng hudud amalda xalqaro miqyosda tan olinmagan Toğli Qoraboğ Respublikasi nazoratiga ötgan, biroq xalqaro hamjamiyat uni Ozarbayjon hududi deb hisoblagan. 2020-yil sentabr–noyabrdagi Ikkinçi Qoraboğ uruşida Ozarbayjon sobiq muxtor viloyatning katta qismini, jumladan Şuşa şahrini qaytarib olgan. 2023-yil sentabr oxiriga kelib butun hudud yana Ozarbayjon nazoratiga ötgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Toğli Qoraboğ // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3944 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAToğli Qoraboğ. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3944
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3944
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Нагорный Карабахru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.