Turkon Xotun
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turkon Xotun (Terkan Xotun; vafoti taxminan 1232/1233) — Anuştegin asos solgan xorazmşohlar sulolasidan bölgan Alouddin Muhammad xorazmşohning (1200–1220) onasi, öğli hukmronligi davrida davlat işlarini amalda boşqargan malika. ÖzME'ga köra, «terkan» sözi «oliy nasabli, zodagon» ma'nosini, «xotun» esa «malika» ma'nosini anglatadi. Rusça Vikipediya uni Xorazmşohlar davlatining hukmdor ayoli deb tavsiflaydi va uning xorazmşoh Tekişning rafiqasi, Muhammadning onasi hamda Jaloliddin Manguberdining buvisi bölganini qayd etadi.1
Kelib çiqişi
13ÖzME tarixçi Juvayniyga tayanib, Turkon Xotun qanğli uruğiga mansub qipçoq xoni Aqranning qizi bölgan, deb yozadi. Rusça Vikipediyaga köra, uning kelib çiqişi haqida manbalarda turli qaraşlar bor: zamondoşi Nasaviy uni boyovut (bayat) qabilasidan, Juvayniy esa qanğli uruğidan deb körsatadi; uning otasi turli manbalarda Jankişi yoki Aqran xon deb ataladi.
Hokimiyatdagi örni
13ÖzME'ga köra, Sulton Muhammad davrida Turkon Xotun saltanat işlarida yetakçi mavqe egallagan, uning buyruq va maslahatlari öğli tomonidan sözsiz bajarilgan. Saroy ahli va zodagonlar uning atrofida bir neça guruhga bölinib, özaro raqobatlaşgan. Qipçoq sarkardalari malikaga yaqin turgan va köpinça saroydagi sultonga muxolif guruhlarga boşçilik qilgan. Ensiklopediya ma'lumotiga köra, sulton e'lon qilgan farmonlar ba'zan Turkon Xotun tomonidan heç qanday maslahatsiz bekor qilingan. Juvayniy yozişiça, Gurganç (Urganç) malikaning xos poytaxti hisoblangan, u yerda uning alohida saroyi va iqto yerlari bölgan. U nafaqat sulton, balki moliya işlari, davlat arboblari va saroy amaldorlari ustidan ham hukm yurgizgan. Rusça Vikipediyaga köra, Muhammad yangi yerni egallaganida, undan malikaga alohida viloyat ajratib berilgan.
Möğullar asirligida
13ÖzME tarixçi Ibn al-Asirga tayanib yozişiça, 1220-yilda möğullar bosqini paytida Turkon Xotun Ilol qal'asida asir tuşgan va xizmatkorlari bilan birga Toliqonda turgan Çingizxon huzuriga keltirilgan. Asirlar orasidagi vazir Nosiruddin qattiq qiynoqqa solinib, sultonning farzandlari bilan birga qatl etilgan. Çingizxon Möğuliston tomon yöl olganda Samarqandda bir neça kun töxtab, Turkon Xotun va sultonning tirik qolgan xotinlariga xorazmşohlar saltanati uçun aza tutib, möğul askarlari oldida baland ovozda yiğlaşni buyurgan. ÖzME'ga köra, söng Qoraqurumga olib ketilgan malika u yerda qaşşoqlikda umr keçirib, vafot etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turkon Xotun // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3957 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATurkon Xotun. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3957
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3957
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Теркен-хатунru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 773-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 773-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.