Çiroqçi tumani

Çiroqçi tumani — Qaşqadaryo viloyatining şimoliy qismidagi ma'muriy tuman, markazi — Çiroqçi şahri. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentabrda taşkil etilgan, maydoni taxminan 2840 km² (rusça Vikipediyada 2800 km²). Hududi bir neça bor özgargan: ÖzME ma'lumotiga köra, 1962-yilda u Yakkaboğ tumaniga qöşilgan va 1964-yil 22-fevralda qayta tuzilgan.1

Rusça Vikipediyaga köra, tuman 1938-yilda Buxoro viloyati tarkibiga kirgan, 1943-yilda Qaşqadaryo viloyatiga ötgan, 1960–1963-yillarda Surxondaryo viloyati tarkibida bölgan, 1963-yilda tugatilib, 1964-yilda tiklangan.

ÖzME'ga köra, tuman şarqda Şahrisabz va Kitob, janubi-şarqda Yakkaboğ, janubda Kamaşi, ğarb va janubi-ğarbda Qarşi va Koson tumanlari, şimolda Samarqand viloyatining Pastdarğom va Nurobod tumanlari bilan çegaradoş. 2003-yilda aholisi 270 ming kişi bölgan, ularning 252,5 mingi qişloqlarda, 17,5 mingi şaharda yaşagan. Bir kvadrat kilometrga örtaça 95 kişi töğri kelgan. Aholining köpçiligi özbeklar, şuningdek tojik, tatar, rus va ukrainlar ham istiqomat qiladi. Tarkibida bitta şahar va 20 ta qişloq fuqarolari yiğini bölgan.

ÖzME'ga köra, relyefi tekis çöl va adirlardan iborat bölib, janubi-ğarbdan şimoli-şarqqa tomon kötarilib boradi. Balandlik çöl qismida 400–600 m, adirlarda 700–900 m, Zarafşon tizmasining davomi bölgan Qoratepa toğida 1200–1500 m ga yetadi. Dursun qişloği yaqinida tabiiy gaz koni topilgan. Iqlimi keskin kontinental: yillik örtaça harorat 14,7°, yanvarniki 2,7° atrofida, eng past harorat –20°, iyulniki 28°, eng yuqori harorat 45°. Yiliga 368 mm, şarqiy qismida 400–500 mm yoğin tuşadi, ösuv davri 220–230 kun.

Ekinlar Qaşqadaryo, Kumdaryo, Oyoqçidaryo va boşqa manbalardan suğoriladi, tumanning janubida Çimqörğon suv ombori bor. Toğli qismida ötloqi, tekislikda böz, daryo vodiylarida ötloq-botqoq tuproqlar tarqalgan. ÖzME'ga köra, yovvoyi ösimliklardan rang, qamiş, buğdoyiq, yantoq, qöziquloq, hayvonlardan tulki, yumronqoziq, quyon va eçkemar, quşlardan qirğovul, çumçuq va çuğurçiq uçraydi.

ÖzME'ga köra, qişloq xöjaligi paxtaçilik, ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan, pillaçilik bilan ham şuğullaniladi. Paxta, don, kartoşka, poliz va sabzavot ekiladi, qoramol, qoraköl qöylari va parranda boqiladi. Tumanda 20 ta şirkat va qariyb ming fermer xöjaligi, paxta tozalaş va ğişt zavodlari, gilam fabrikasi, avtokorxona va bosmaxona faoliyat körsatgan. Ijtimoiy sohada 174 ta umumiy ta'lim va musiqa maktabi, uçta kasb-hunar kolleji, markaziy kutubxona, klublar, madaniyat va istirohat boği hamda tibbiyot muassasalari bölgan.