«Navoiyazot» aksiyadorlik jamiyati

«Navoiyazot» aksiyadorlik jamiyati — Özbekistondagi eng yirik kimyo sanoati korxonalaridan biri. Navoiy şahrida joylaşgan, «Özkimyosanoat» aksiyadorlik kompaniyasi tarkibiga kiradi. Korxona tabiiy gazni qayta işlab, mineral öğitlar, ammiak, sintetik tola, xlor mahsulotlari va boşqa kimyoviy moddalar işlab çiqaradi. Rusça Vikipediyaga köra, u Markaziy Osiyodagi ilk yirik kimyo işlab çiqarişlaridan biri bölgan.1

ÖzME'ga köra, korxona 1964-yil dekabrida Navoiy kimyo kombinati nomi bilan işga tuşirilgan. Şu yili kuçsiz azot kislotasi işlab çiqaradigan birinçi agregat foydalanişga topşirilgan, 1965-yildan ammiak işlab çiqariş töliq quvvatga çiqarilgan. 1965–1975-yillarda ammiak va mineral öğitlar işlab çiqarişning birinçi, ikkinçi va uçinçi navbatlari qurilgan.

Xom aşyodan kompleks foydalaniş maqsadida kombinatda nitron — «sun'iy jun» deb ataladigan akril tolasi işlab çiqaradigan zavod qurilib, 1971-yilda ilk mahsulot olingan. Bu tola töqimaçilik va yengil sanoat uçun muhim xom aşyo hisoblanadi. ÖzME'ga köra, korxona 1975-yilda «Navoiyazot» işlab çiqariş birlaşmasiga, 2002-yilda oçiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilgan. 2001-yilda nemis «Lurgi» firmasi iştirokida qurilgan xlor, öyuvçi natriy (kaustik soda), xlorid kislota va natriy gipoxlorit işlab çiqariş majmui işga tuşirilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, mustaqillik yillarida ammiak, azot kislotasi va karbamid agregatlari rekonstruksiya qilingan, formalin, poliakrilamid va boşqa mahsulotlar işlab çiqariş yölga qöyilgan. 2020-yillarda Xitoy kompaniyalari bilan hamkorlikda yiliga 100 ming tonna polivinilxlorid, 75 ming tonna kaustik soda va 300 ming tonna metanol işlab çiqaradigan majmua, şuningdek, yiliga 660 ming tonna ammiak va 577,5 ming tonna karbamid quvvatiga ega yangi majmua qurilgan. 2024-yilda korxonaning 60 yilligi nişonlangan.

ÖzME'ga köra, korxonaning asosiy xom aşyosi — tabiiy gaz, havo, kaustik soda va oş tuzi. U mineral öğitlar, nitron tolasi, sirka kislotasi, tiomoçevina, xlor va xlorli birikmalar, kaustik soda kabi asosiy mahsulotlardan taşqari yetmişdan ortiq organik va noorganik moddalar çiqargan. Rusça Vikipediya hozirgi asosiy mahsulotlar qatorida ammiak, karbamid, azot kislotasi, polivinilxlorid, metanol, formalin, NPK kabi murakkab öğitlar va poliakrilamidni sanaydi. Bu mahsulotlar qişloq xöjaligi, neft-gaz, töqimaçilik, quriliş va konçilik tarmoqlarida işlatiladi.

ÖzME'ga köra, 2000-yillar boşida korxona mahsulotlari Rossiya, Eron, Tojikiston, Ukraina, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Qozoğiston, Qirğiziston, AQŞ va Bolgariyaga eksport qilingan, 2003-yilda bu yerda 11 mingga yaqin muhandis-texnik xodim va işçi mehnat qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, hozir mahsulot Markaziy Osiyo mamlakatlari, Rossiya, Xitoy va Turkiyaga yetkazib beriladi, hukumat esa korxonani xususiylaştiriş strategiyasini işlab çiqiş imkoniyatini körib çiqmoqda.