Tramvay
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tramvay (inglizça tramway: tram — vagon, arava va way — yöl) — şahar köçalarida yotqizilgan relslar böylab yuradigan yer usti jamoat transporti. ÖzME'ga köra, tramvay vagoni (ba'zan ikki-uç vagondan iborat poyezd) elektr energiyasini havodagi kontakt simidan, unga tegib sirpanadigan «şox» — duga orqali oladi. Relsga boğlangan yöli va elektr tortuvi bilan u avtobus va trolleybusdan farq qiladi.123
Paydo bölişi
13Relsli izda yölovçi taşiş elektrdan ança oldin boşlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, dunyodagi ilk yölovçi tramvayi Uelsdagi Suonsi — Mambls temir yöli bölib, unda 1807-yildan otlar tortadigan vagonlar qatnay boşlagan. 19-asrda köp şaharlarda ot tramvayi (könka) keng tarqalgan.
ÖzME'ga köra, aravalarni elektr toki bilan yurgiziş ğoyasi 19-asrning 30–40-yillaridayoq tuğilgan, ammo uni amalga oşiriş faqat 70-yillarda dastlabki elektr stansiyalari paydo bölgaç mumkin bölgan. Rus ixtiroçisi Fyodor Pirotskiy taklif etgan «relsli arava» ilk tramvay sifatida tilga olinadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Pirotskiy 1875-yilda Sestroretskda tajriba liniyasini sinab körgan, 1880-yil sentabrida esa Sankt-Peterburgda bir oy davomida yölovçi taşigan.
Muntazam elektr tramvayi qatnovi 1881-yilda Berlin yaqinidagi Lixterfeldeda Simens va Galske kompaniyasi tomonidan yölga qöyilgan. ÖzME'ga köra, bu vagon 20 yölovçiga möljallangan va soatiga 30 km tezlikda yurgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1885-yilda amerikalik ixtiroçi Leo Daft ham mustaqil ravişda elektr tramvayini yaratgan. Rossiya imperiyasida tramvay Kiyevda 1892-yil, Moskvada 1899-yilda işga tuşgan.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, tramvay xöjaligi murakkab majmua hisoblanadi: unga relsli yöl, kontakt tarmoği, tortuv podstansiyalari, avtoblokirovka tizimi, vagonlar, depo va ta'mirlaş korxonalari kiradi. Podstansiyalarda özgaruvçan tok 500–750 voltli özgarmas tokka aylantiriladi. Tok dvigatelga yuqoridagi sim orqali kelib, relslar orqali qaytadi — ular ikkinçi, manfiy ötkazgiç vazifasini ötaydi. Dvigatellarning quvvati bir neça kilovattdan bir neça megavattgaça bölişi mumkin.
Toşkent tramvayi
13ÖzME'ga köra, Toşkentda otlar tortadigan könka 1901-yilda qatnay boşlagan. Rusça Vikipediyaga köra, şahardagi ilk elektr tramvay liniyasi 1912-yil 29-dekabrda oçilgan, ÖzME esa tor izli elektr tramvayining paydo bölişini 1913-yilga nisbat beradi. Keng izli tramvay 1936-yilda Töqimaçilik kombinatidan Xadra maydonigaça yötkazilgan. Rusça Vikipediya Toşkent tramvayini Örta Osiyodagi eng qadimgi va eng yirik tramvay tizimi deb ataydi: eng gullagan davrida 29 yönaliş va 511 ta vagon bölgan. Biroq tizim 2016-yil 2-mayda yopilgan; 2022-yilda uni tiklaş rejalari haqida xabar qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tramvay // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4029 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATramvay. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4029
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4029
Manbalar
4 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Tramen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Трамвайru.wikipedia.org
- 3Rusça Vikipediya: Ташкентский трамвайru.wikipedia.org
- 4ÖzME, 8-jild, 624–625-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 624–625-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.