Şimoliy Mariana orollari
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Şimoliy Mariana orollari (rasmiy nomi — Şimoliy Mariana orollari Hamdöstligi) — Tinç okeanining ğarbiy qismida, Mikroneziyadagi Mariana arxipelagida joylaşgan, AQŞ bilan siyosiy ittifoqdagi hudud. Rusça Vikipediyaga köra, u AQŞning inkorporatsiya qilinmagan uyuşgan hududi maqomiga ega; arxipelagning eng janubiy va eng katta oroli Guam alohida AQŞ hududi hisoblanadi. Ma'muriy markazi — Saypan oroli (ÖzME poytaxt sifatida Saypandagi Susupe şahrini körsatadi).12
Geografiyasi va tabiati
13ÖzME hudud maydonini 477 km² deb, rusça Vikipediya esa 463,63 km² deb beradi. Hududga 14 ta yirik orol va köplab mayda orol hamda riflar kiradi; eng kattalari — Saypan, Tinian va Rota. Orollar ikki tizimni taşkil etadi. Janubiy orollar ohaktoşdan tuzilgan, poğonasimon terrasalarga ega va marjon riflar bilan örab olingan. Şimoliy orollar vulkanik bölib, Anatahan, Pagan va Agrixan orollarida faol vulkanlar bor; Agrixan vulkani (965 m) hududning eng baland nuqtasi. Rusça Vikipediyaga köra, Anatahan vulkani 2003-yilda ilk bor otilgan. Vulkan xavfi tufayli şimoliy orollar aholisi asosan köçirilgan.
Iqlimi tropik, passat şamollari ta'sirida. ÖzME'ga köra, yillik yoğin 1800–2000 mm, oylik örtaça harorat 26–28 °C, tayfunlar tez-tez bölib turadi. Toğ yon bağirlarini nam tropik örmonlar qoplagan, savanna maydonlari ham bor.
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, orollarga odamlar miloddan avvalgi 1500-yil atrofida köçib kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1521-yilda Magellan ekspeditsiyasi orollarni Yevropa uçun kaşf etgan. 1668-yildan ispan iyezuit missionerlari orollarni qirolça Avstriyalik Mariana şarafiga Mariana orollari deb atagan; tub aholi çamorrolarning qarşiliği şafqatsiz bostirilgan.
1899-yilda Ispaniya Guamdan taşqari orollarni Germaniyaga sotgan. Birinçi jahon uruşida ularni Yaponiya egallab, Millatlar Ittifoqi mandati asosida boşqargan va bu yerda şakarqamiş plantatsiyalarini rivojlantirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1944-yilda AQŞ qöşinlari Saypan uçun şiddatli jangdan söng orollarni egallagan; bir yildan keyin Xirosimaga atom bombasini taşlagan samolyot Tinian orolidan uçgan.
Uruşdan söng orollar BMTning AQŞ boşqaruvidagi Tinç okean orollari vasiylik hududiga kirgan. 1975-yilgi referendumda aholi AQŞ bilan siyosiy ittifoqdagi hamdöstlik tuziş töğrisidagi bitimni ma'qullagan, 1978-yildan özining konstitutsiyasi va hukumati işlay boşlagan. ÖzME va inglizça Vikipediyaga köra, 1986-yil noyabrida bitim töliq kuçga kirgan va orolliklar AQŞ fuqaroligini olgan. 2009-yildan hudud AQŞ Vakillar palatasida ovoz beriş huquqisiz delegat bilan vakillik qilinadi.
Boşqaruvi
13Hududda ijroiya hokimiyatni saylanadigan gubernator boşqaradi, qonun çiqaruvçi organ — ikki palatali qonunçilik majlisi (senat va vakillar palatasi). ÖzME'ga köra, rasmiy til — ingliz tili, ammo matbuotda mahalliy çamorro tili ham qöllanadi; pul birligi — AQŞ dollari.
Aholisi
13ÖzME 2002-yilda aholini 77,3 ming kişi deb körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2020-yilgi röyxatda 47 329 kişi qayd etilgan; aholi tarkibida filippinlar, xitoylar va çamorrolar köpçilikni taşkil etadi. Dindorlarning aksariyati katoliklar.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, iqtisodiyotning asosiy tarmoqlari — xorijiy turizm (sayyohlarning köpçiligi Yaponiyadan kelgan) va qişloq xöjaligi. Kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, şakarqamiş, non daraxti va kofe yetiştiriladi, baliq ovlanadi, çorva boqiladi. Sanoat qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaş, töqimaçilik va tikuvçilikka asoslangan. Rusça Vikipediyaga köra, 2000-yillarda hudud qonunlari, jumladan eng kam iş haqi va immigratsiya qoidalari AQŞ me'yorlariga yaqinlaştirilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şimoliy Mariana orollari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4127 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞimoliy Mariana orollari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4127
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4127
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Северные Марианские Островаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Northern Mariana Islandsen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 144–145-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 144–145-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.