Arslontov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Arslontov (Aristantov) — Qizilqum çölidagi past toğlar; uç tizmadan iborat, kuçli yemirilgan qoldiq toğ massivi. ÖzME'ga köra, tizmalar janubi-ğarbdan şimoli-şarqqa çözilgan, eng baland nuqtasi 698 m. Qizilqumdagi boşqa past toğlar singari Arslontov ham har tomondan şamol keltirgan (eol) qumlar bilan örab olingan.
Geologik tuzilişi
13ÖzME'ga köra, toğlarning asosi silur va devon davrlarida hosil bölgan slanets, qumtoş, ohaktoş, marmar va gravelitdan, yuqori qatlamlari esa karbon davriga mansub oç va töq rangli ohaktoşlardan tarkib topgan. Bu qadimgi jinslar yon bağirlarda yer yuzasiga çiqib turadi, etaklarda esa yirik bölakli prolyuvial yotqiziqlar hamda bör va paleogen davrlarining çökindilari ostiga kirib ketadi.
Arslontovning tarixi Markaziy Qizilqumdagi boşqa paleozoy massivlari bilan umumiy. Toğ jinslari dastlab gersin toğ hosil böliş bosqiçida burmalangan. Keyinçalik bör va paleogen davrlarida dengiz suvlari butun Qizilqumni, şu jumladan bu toğlarning yon bağirlarini ham qoplab, ularni qalin gil qatlamlari bilan bekitgan. Alp toğ hosil böliş jarayonida massiv yana kötarilgan va burmalangan, gil qatlamlari esa vaqt ötişi bilan yuvilib ketgan.
Relyefi
13Massiv nosimmetrik tuzilgan: şarqiy yon bağirlari tik. Toğlar juda parçalangan. ÖzME'ga köra, markaziy qismida ötkir, nayzasimon çöqqilar va qirrali tizmalar uçraydi, ya'ni relyef alp tipiga yaqin; ğarbiy va şarqiy çekkalarida esa usti tekislangan yassi yuzalar ustunlik qiladi. Nuraş natijasida maydalangan jinslar etaklarda soçilib yotadi.
Suvlari, ösimligi va xöjalikdagi ahamiyati
13Janubi-şarqiy yon bağirlarni köplab soylar kesib ötadi, biroq ularda suv faqat bahorda — yomğir va sel paytida oqadi. ÖzME'ga köra, quruq vodiylarning çuqur qismlarida, tektonik yoriqlarda, otqindi, metamorfik jinslar, ohaktoş va marmar tarqalgan joylarda çuçuk suvli buloqlar bor; ularning suvidan dehqonçilikda foydalaniladi.
Iqlimning quruqligi va tuproq qatlamining deyarli yöqligi sababli ösimliklar siyrak. Toğ etaklaridagi toşloq kulrang-qönğir tuproqlarda şuvoq va efemerlar keng tarqalgan. Arslontov hududi asosan yaylov sifatida çorvaçilikda foydalaniladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Arslontov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4130 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAArslontov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4130
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4130
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 1-jild, 647-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 647-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.