Yerevan
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Yerevan (1936-yilgaça rus manbalarida Erivan; armança: Երևան) — Armaniston Respublikasining poytaxti va eng yirik şahri, mamlakatning ma'muriy, madaniy, ilmiy va sanoat markazi. Dunyodagi eng qadimiy uzluksiz yaşab kelayotgan şaharlardan biri hisoblanadi.
Tarixi
13Şahar hududida mil. av. 4-ming yillikning ikkinçi yarmidan boşlab odamlar yaşagan; hozirgi Şengavit hududida kamida mil. av. 3200-yildan aholi punkti bölgan. Arxeologik qazişlarda topilgan mixxatli yozuvga köra, Urartu podşosi Argişti I mil. av. 782-yilda Erebuni qal'asini qurdirgan. Şahar nomi şu qal'a nomidan kelib çiqqan deb hisoblanadi. Armança rivoyatda nom Nuh aytgan «Yerevats!» («paydo böldi!») sözidan kelib çiqqan deyiladi, bu xalq etimologiyasi sanaladi.
Ingliz tilidagi manbada nomning aniq kelib çiqişi noma'lum ekani, bir nazariyaga köra şahar Armaniston podşosi Yervand IV nomi bilan atalgani aytiladi.
Qadimgi Armaniston podşoligi davrida yangi poytaxtlar barpo etilgaç, Erebuni ahamiyatini yöqotgan. Yerevan armança manbada birinçi marta 607-yilda tilga olinadi. 658-yilda şahar arablar hukmiga ötgan. 1387-yilda möğul qöşinlari şaharni vayron qilgan. 16–17-asrlarda Usmonli–Safaviylar uruşlarida şahar bir neça bor qöldan-qölga ötgan.
1603–1605-yillardagi «Buyuk surgun»da Eron şohi Abbos I buyruği bilan Şarqiy Armanistondan yuz minglab aholi, jumladan Yerevan aholisi Eronga haydalgan va şahar deyarli böşab qolgan. 1679-yilgi kuçli zilzila şaharni deyarli butunlay vayron qilgan; u kiçikroq miqyosda qayta qurilgan. 1827-yil 1 oktabrda rus qöşinlari Yerevanni egalladi, Turkmançoy şartnomasi (1828) bilan şahar Rossiyaga ötdi. 1828-yilda Armaniston viloyati, 1849-yildan Erivan gubernyasi markazi böldi.
1920-yil 29-noyabrda şörolar hokimiyati örnatildi, 1921-yil 2-aprelda Yerevan Armaniston SSR poytaxti deb e'lon qilindi. Inglizça manbada şahar 1918-yildan poytaxt ekani qayd etilgan. 1991-yil 24-sentabrdan Yerevan mustaqil Armanistonning poytaxti.
Geografiyasi
13Şahar Ararat tekisligining şimoli-şarqiy qismida, vulqon platosida, Razdan daryosi vodiysida joylaşgan. Dengiz sathidan balandligi 900–1300 metr. Şahar uç tomondan toğlar bilan öralgan: şimoli-ğarbda Aragats, şimolda Kanaker platosi, şarqda Gegam toğlari. Janubda Araks vodiysi, uning narigi tomonida (Turkiyada) Ararat toği uşbu şahardan yaxşi körinadi. Şahar maydoni 223,28 km².
Iqlimi keskin kontinental. Yozi quruq va issiq, qişi nisbatan sovuq. Rus manbasiga köra yillik örtaça harorat 11,8 °C, mutlaq maksimum +42 °C, minimum −31 °C; yillik yoğin 250–370 mm. Özbekça manbada yillik yoğin 320–350 mm deyilgan.
Aholisi
13Aholi soni haqida ma'lumotlar: 1995-yilda 1249 ming kişi (özbekça manba); 2011-yilda 1 060 138 kişi, 2022-yilda 1 086 677 kişi (inglizça manba); 2025-yilda 1 142 400 kişi (rus manbasi). 14-asrda şahar aholisi taxminan 15–20 ming kişi bölgan deb hisoblanadi.
Iqtisodiyoti
13Yerevan Armanistonning muhim sanoat markazi va transport tuguni. Maşinasozlik, kimyo va neft kimyosi, oziq-ovqat va yengil sanoat rivojlangan. Özbekça manbada sintetik kauçuk kombinati, lak-böyoq zavodlari, farmatsevtika korxonasi, issiqlik elektr stansiyasi, vino, konyak va şampan vinolari, konserva, ipak va gilam korxonalari, alyuminiy işlab çiqarilişi qayd etilgan. Şaharda ikkita aeroport, temir yöl vokzali va metropoliten (1981-yildan) bor. 2000-yillar boşidan şaharda quriliş keng avj olgan, restoran, dökon va köça kafelari köpaygan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Armaniston Fanlar akademiyasi (1943-yildan), Yerevan universiteti, politexnika, tibbiyot institutlari va konservatoriya kabi oliy öquv yurtlari, teatrlar, muzeylar bor. Yerevan 2012-yilda YUNESKO tomonidan Jahon kitob poytaxti deb e'lon qilingan.
Diqqatga sazovor joylar: Erebuni qal'asi (şaharning tuğilgan joyi hisoblanadi); Katogike Tsiranavor — Yerevanning saqlanib qolgan eng qadimiy çerkovi; Sankt Grigor sobori — dunyodagi eng katta Armaniston sobori; Armaniston genotsidi qurbonlari xotirasiga Tsitsernakaberd yodgorligi; Opera teatri; Armaniston Milliy galereyasi (Armaniston tarixi muzeyi bilan bir binoda); Matenadaran — qadimiy kitob va qölyozmalarning yirik saqlaniş joylaridan biri.
Şaharning boş timsoli — Ararat toği. Yerevanning madhiyasi «Erebuni-Yerevan» 2004-yil 27-sentabrda qabul qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yerevan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/415 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYerevan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/415
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/415
Raqamlarda
Aholi soni · 2024-yil
1,1 mln kişi
+1,2 %2022-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1953wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q399wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.