Porto-Novo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Porto-Novo (Portonovo) — Beninning rasmiy poytaxti. Şahar Gvineya qöltiği sohiliga yaqin joylaşgan port bölib, Hogbonu, Ajaşe (Ajaçe) nomlari bilan ham tanilgan. Parlament şu yerda joylaşgan.
Tarixi
13Şahar nomi portugalça «yangi port» ma'nosini bildiradi. Ingliz tilidagi manbaga köra, 1730-yilda portugaliyalik Eucaristo de Campos şaharni Portu şahriga öxşatib «Porto-Novo» deb atagan. Rus tilidagi manbada 1730-yillardan şahar portugallar nazoratida bölgani va ular port taşkil etgani aytiladi. Özbekça manbada şahar 17-asrdan ma'lum ekani va öşa davrda Ajaçe deb atalgani qayd etilgan.
Rus tilidagi manbaga köra, 16-asrda hozirgi şahar örnida Akron aholi punkti bölgan, taxminan 1620–1688-yillarda u Aja davlatining, 1688–1863-yillarda Ajaçe davlatining poytaxti bölgan. Port qul savdosining muhim markazi edi. Ingliz tilidagi manbaga köra, şahar Oyo imperiyasining irmoği bölgan.
1861-yilda inglizlar şaharni bombardimon qildi; 1863-yilda Porto-Novo qirolligi Fransiya himoyasini qabul qildi. Mustamlaka maqomi sanasi manbalarda turliça: rus tilidagi manbada 1882-yil, ingliz tilidagi manbada 1883-yil, özbekça manbada esa 1893-yildan Fransiya mustamlakasining ma'muriy markazi deyiladi. 1900-yilda şahar Fransiya Dagomeyasining poytaxtiga aylandi. Şahar qirollari 1976-yilda oxirgi qirol Alohinto Gbeffa vafotigaça hukmronlik qilgan. Braziliyada qullik bekor qilingaç, köplab afrobraziliyaliklar şaharga qaytib joylaşdi.
1960-yilda mustaqillikdan söng Porto-Novo poytaxt maqomini saqladi, Kotonu esa iqtisodiy markazga aylandi.
Geografiyasi
13Şahar Beninning janubida, Atlantika okeanidan 13 km uzoqlikda, lagunaning narigi tomonida joylaşgan; maydoni 52 km², balandligi taxminan 38 m. Kotonudan 30 km şarqda, Nigeriya çegarasidan 12 km uzoqda. Iqlimi — tropik savanna: mart–iyul oylarida uzoq, sentyabr–oktyabrda qisqa yomğirli mavsum bor.
Aholisi
13Aholi soni: 1979-yilda 133 168, 1992-yilda 179 138, 2002-yilda 223 552, 2013-yilda 264 320 kişi (röyxatlar). Aholining asosiy qismi yoruba va gun xalqlaridan; rus tilidagi manbada nagot, gun, yoruba va afrobraziliyaliklar sanalgan. Nasroniylar va musulmonlar taxminan teng nisbatda.
Iqtisodiyoti
13Hududda palma moyi, paxta va kapok işlab çiqariladi. Şaharda sement zavodi, Beninning Xalqaro banki bölimi va Ouando bozori bor. Özbekça manbada yoğmoy va sovun zavodlari, hunarmandçilik, baliq ovi ham qayd etilgan. Neft topilgan yil manbalarda turliça: ingliz tilidagi manbada 1968-yil, rus tilidagi manbada 1990-yillar.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Qirol Toffa saroyi (Honme muzeyi) 1996-yilda YuNESKO Butunjahon merosi dastlabki röyxatiga kiritilgan. Etnografiya muzeyida yoruba niqoblari saqlanadi; Da Silva muzeyi afrobraziliyaliklar tarixiga bağişlangan. Şaharda Katta masjid va Abessan ibodatxonasi ham bor. Adjogan musiqasi Porto-Novoga xos. Şaharda Stade Municipal va Şarl de Goll stadionlari mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Porto-Novo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/426 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPorto-Novo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/426
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/426
Raqamlarda
Aholi soni · 2025-yil
234 ming kişi
−11,4 %2013-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3799wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q962wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.