Kuçluq
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kuçluq (manbalarda Kuşluxon, Kuşluk, Gyujlyuk şakllarida ham uçraydi; vafoti 1218) — nayman qabila uyuşmasining boşliği, Çingizxondan qoçib ğarbga ketgan va qoraxitoylar davlatida hokimiyatni egallagan hukmdor. ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, u nayman xoni Tayanxonning öğli bölgan. Kuçluqning qisqa hukmronligi möğullarning Markaziy Osiyoga yurişi arafasidagi muhim voqealar bilan boğliq.1
Qoçiş yillari
13Rusça Vikipediyaga köra, 1204-yilda naymanlar Temuçin (keyinçalik Çingizxon) qöşinidan mağlub bölib, Tayanxon halok bölgaç, Kuçluq ğarbga — Irtiş dalalariga ketgan va möğullardan qoçgan merkit xoni Toxtoa-beki bilan birlaşgan. 1205 yoki 1208-yilda ular Irtiş vodiysida yana mağlubiyatga uçragan. Kuçluq bu safar Yettisuvga, qoraxitoylar gurxoni Yelyuy Çjulxu huzuriga qoçib borgan. Gurxon uni yaxşi qabul qilib, qiziga uylantirgan.
Hokimiyatni egallaşi
13Rusça Vikipediyaga köra, Xorazmşoh Muhammad qoraxitoylardan Samarqand va Buxoroni tortib olgan paytda Kuçluq gurxonga yordam bermagan, aksinça uning xazinasini egallab, gurxonning özini asir olişga uringan. ÖzME'ga köra, 1210-yilda Kuçluq qoraxitoylarni yengib, 1211-yilda gurxonni asir olgan. Gurxon nomigagina hukmdor bölib qolgan, haqiqiy hokimiyat esa Kuçluq qölida bölgan; rusça Vikipediyaga köra, 1213-yilda gurxon vafot etgaç, Kuçluq özi gurxon deb e'lon qilingan. ÖzME'ga köra, uning davlati qoraxitoylar mulkining şarqiy qismida — Xötan, Yorkend, Qaşqar, Yettisuv va Farğona viloyatlarida tuzilgan.
ÖzME'ga köra, Kuçluq hujumidan xavotirga tuşgan Muhammad Xorazmşoh 1215-yilda Sirdaryo örta oqimi bölaridagi şaharlar, jumladan Toşkent aholisini janubi-ğarbga köçirgan.
Diniy siyosati
13ÖzME'ga köra, Kuçluq dastlab nasroniy bölgan, gurxonning sobiq qayliğiga uylangaç esa buddaviylikni qabul qilgan. Rusça Vikipediya ham uni avval nestorian bölgan, keyin rafiqasining ta'sirida boşqa e'tiqodga ötgan deb yozadi. U aholining köpçiligini taşkil etgan musulmonlarni ta'qib qila boşlagan. ÖzME'ga köra, Kuçluq musulmonlardan nasroniylik yoki buddaviylikni qabul qilişni, heç bölmasa xitoyça kiyim kiyib yurişni talab qilgan, ularning uylariga askarlarini joylaştirib, jamoa bölib namoz öqişni man etgan. Bu siyosat fuqarolarining katta qismini unga qarşi qöygan.
Halokati
13ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, 1218-yilda Çingizxon Kuçluqqa qarşi Jebe nöyon boşçiligida 20 ming kişilik qöşin yuborgan. Rusça Vikipediyada aytilişiça, bunga Kuçluqning möğullarga tobe bölgan Olmaliq şahrini qamal qilgani sabab bölgan. Jebe har kim öz dinida erkin ibodat qilişi mumkinligini e'lon qilgan; şundan söng Qaşqar va boşqa şaharlarda musulmonlar uylaridagi askarlarni öldirib, möğullarni qutqaruvçi sifatida kutib olgan. Kuçluq Pomir toğlariga, Sariköl tomon qoçgan, biroq qölga tuşib qatl etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning obrazi bir qator badiiy asar va filmlarda aks etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kuçluq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4262 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKuçluq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4262
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4262
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Кучлукru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 819-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 819-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.