Mingtepa (şahar xarobasi)

Mingtepa — Andijon viloyatining Marhamat tumanidagi qadimiy şahar xarobasi; tuman markaziga tutaşib ketgan. ÖzME uni miloddan avvalgi 3-asrdan milodiy 5-asrgaça bölgan davrga mansub deb belgilaydi. Nomi özbekça «ming tepa» degan ma'noni anglatadi. Tadqiqotçilar Mingtepani Xitoy yozma manbalarida tilga olingan Erşi şahri bilan bir joy deb taxmin qiladilar.1

Rusça Vikipediyaga köra, Erşi Xitoy yilnomalarida Davan (Farğona) davlatining poytaxti sifatida tilga olinadi; bu şahar Buyuk ipak yöli ötgan mintaqaning madaniy va savdo markazi bölgan. Davan Xitoyda «samoviy otlar» deb atalgan zotdor otlari bilan dong taratgan, bu yerda uzumçilik va vinoçilik ham rivojlangan. ÖzME'ga köra, xitoyliklar Erşini bir neça marta qamal qilgan bölsalar-da, uni egallay olmaganlar. Rusça Vikipediyaga köra, keyingi davrlarda şahar Mingtepa nomini olgan va uzoq davom etgan uruşlar hamda iqtisodiy tanazzul tufayli asta-sekin xarobaga aylangan.

ÖzME'ga köra, 1940–1950-yillarda yodgorlikni A. N. Bernştam va Yu. A. Zadneprovskiy tekşirgan. 1990-yillarda Özbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining Farğona otryadi B. Matboboyev rahbarligida bu yerda yana qazişmalar olib borgan.

Şahar içki va taşqi qismlardan iborat bölib, ikkalasi ham mustahkam mudofaa devorlari bilan örab olingan. Bugungi kungaça faqat 38 gektarlik içki şaharni tört tomondan qurşab turgan devor saqlanib qolgan. ÖzME'ga köra, xaroba hududida 52 ta tepalik bor. Içki şaharning şimoli-ğarbidagi markaziy tepalikda madaniy qatlam qalinligi 10 metrdan oşadi, eng pastki qatlam miloddan avvalgi 3–2-asrlarga oid. Bu tepalikdan 5 metr qalinlikdagi supa (platforma) ustiga qurilgan inşoot qoldiqlari topilgan; mutaxassislar uni şahar arki deb hisoblaydi.

Mudofaa devori böylab har 38–40 metrda kuzatuv minorasi qurilgan; ularning uzunligi 18 metr, eni 9 metr, balandligi 3–4 metrga yetgan. Minoralar örtasida şinaklar bilan jihozlangan xona bölib, unda soqçilar turgan. Minoralarni bir-biriga tutaştiruvçi devorning qalinligi pastda 7 metr, yuqorida 4 metr, balandligi esa 4 metr atrofida bölgan. Devor va minoralar asosan yaxşi pişirilgan paxsa va xom ğiştdan tiklangan, devor taşqarisidan esa xandaq qazilgan.