Bissa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bissa (Bisa; öz nomi — Bɩsa) — mande tillari guruhiga kiruvçi til. Unda bissa xalqi sözlaşadi.
Tasnifi
13Bissa mande tillariga mansub. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u Şarqiy mande guruhiga kiradi va Gana hamda Togodagi mande tillari orasida sözlaşuvçilari eng köp tildir. U Benin şimoli-şarqi va Nigeriya şimoli-ğarbidagi eski Borgu qirolligi hududida tarqalgan Busa, Boko va Kyenga kabi tillarga qarindoş, ammo ular bilan bir xil emas. Rus tilidagi Vikipediya bissani Nigeriyadagi busa tilidan ajratib körsatadi.
Ingliz tilidagi maqolaga köra, bissa tilida törtta şeva bor: barka (şarqiy bissa), gormine (barkaga yaqin), lebre yoki zeba (ğarbiy bissa) va lere (şimoliy bissa). Eng keng tarqalgan şevalar — barka va lebre. Rus tilidagi maqolada uçta şeva (barka, lebir, lere) keltirilgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Burkina-Fasoda bissa Bulgu, Kulpelogo va Kuritenga provinsiyalarida, Zundveogo provinsiyasida (Garango, Gomboussougou, Zabré, Tenkodogo şaharlari) hamda boşqa hududlarda tarqalgan. Ganada u Bawku munitsipal tumani va Bawku an'anaviy hududidagi tumanlarda, şuningdek Şimoli-Şarqiy mintaqaning ayrim joylarida işlatiladi. Togoda Savanlar mintaqasining Tone prefekturasida sözlaşiladi. Kot-d'Ivuarda ham bissa sözlaşuvçilari bor.
Ingliz tilidagi maqolaga köra, bissa Burkina-Fasoning rasmiy tillaridan biri bölib, mooré, dyula va fula tillari qatorida turadi. Mossi xalqi bissalarni busansi yoki busanga deb ataydi.
Yozuvi
13Bissa yozuvida lotin alifbosi qöllanadi. Burkina-Fasoda bissa uçun Burkina-Faso tillari böyiça Milliy komissiya tasdiqlagan alifbo işlatiladi. Yuqori ton ötkir urğu (akut), past ton esa oğir urğu (gravis) bilan belgilanadi. Lere va lebir şevalari hamda barka şevasi uçun alohida alifbolar mavjud.
Xususiyatlari
13Quyida lebre yoki lere şevasidan ayrim iboralar keltirilgan:
- Domireh ki — «Xayrli tong» (javobi: Domireh zain)
- Sundareh ki — «Xayrli kun» (javobi: Sundareh zain)
- Yirbaa ki — «Xayrli keç/tun» (javobi: Yirbaa zain)
- Barka — «Rahmat»
- An barka boi — «Arzimaydi»
- Moi wam — «Seni sevaman»
Rus tilidagi maqolada keçki salomlaşuv uçun Gunfareh ki şakli berilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bissa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/46 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABissa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/46
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/46
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.