Tours

Tours — Fransiyada, Luara daryosining quyi oqimida joylaşgan şahar va kommuna. U Indre-et-Loire departamentining ma'muriy markazi bölib, tarixiy Touraine viloyatining boş şahri hisoblanadi.

Şahar nomi galliyaliklarning turonlar qabilasidan kelib çiqqan. Rim istilosidan keyin şahar Caesarodunum («Sezar tepaligi») deb atalgan. Rus Vikipediyasiga köra, 3-asr örtasida Rimdan nasroniy jamoasini taşkil etiş uçun missioner Gatian yuborilgan. 4-asrda şahar arxiyepiskopi Tur Avliyo Martini bölgan; uning qabri ustidagi çerkov Yevropaning yirik ziyoratgohlaridan biriga aylangan. 6-asrda Tur episkopi Grigoriy Turskiy şaharda yonğindan zarar körgan sobor(kafedral)ni tiklagan. 9-asrda şahar Karolinglar uyğoniş davrining markazlaridan biri bölgan.

732-yilda Karl Martell Tour yaqinida arab-musulmon qöşinini mağlub etgan. Vikinglar şaharni 852–853-yillarda talagan (rus manbasida 853 va 903-yillar qayd etilgan). Ingliz Vikipediyasiga köra, Tours Luara qasrlari bilan boğliq bölib, 11-asrda Anjou grafliklari qöliga ötgan. Lyudovik XI davrida (rus manbasida 1461-yil) Fransiya poytaxti Tursga köçirilgan; şohlar va saroy 16-asrgaça bu yerda yaşagan. Ipak sanoati ham Lyudovik XI davrida joriy etilgan. Rus manbasiga köra, gugenotlar 15–16-asrlarda ipak töqiş sanoatini rivojlantirgan, ammo 1685-yildan keyin ular mamlakatni tark etgan.

19-asrda temir yöl kelişi şaharni muhim tugunga aylantirgan. 1870–1871-yillardagi Fransiya–Prussiya uruşi paytida Tours Gambetta boşçiligidagi Milliy mudofaa hukumatining qarorgohi bölgan. Birinçi jahon uruşida 1917-yildan 25 000 amerikalik askar şaharga joylaşgan va Vilson köprigi 1918-yil iyulda oçilgan. 1920-yilda Tours kongressi bölib, Fransiya Kommunistik partiyasi tuzilgan. 1940-yil 10–13-iyunda şahar Fransiya hukumatining vaqtinça örni bölgan; 20–22-iyundagi yonğin markaz qismini yöq qilgan, 1944-yilda ittifoqçilar bombardimoni temir yöl vokzali atrofini vayron qilgan. Jean Royer 36 yil meri bölgan, eski şaharni buzilişdan saqlab qolgan va 1970-yilda François Rabelais universiteti taşkil etilgan.

Şahar Luara daryosi böyida, uning Çer daryosi bilan qöşiliş joyida, Orlean bilan Atlantika qirğoqlari oraliğida joylaşgan. Kommuna maydoni — 34,4 km². Rus manbasiga köra, iqlimi mö'tadil dengiz iqlimi: qişi yumşoq va yomğirli, yozi iliq.

Özbek Vikipediyasida 2006-yilda aholi soni 137 046 nafar, ziçligi 1 km² ga 3861,0 kişi deb berilgan. Rus manbasida 2006-yil uçun şaharda 142 000, agglomeratsiyada 297 630 kişi körsatilgan. Ingliz manbasiga köra, 2022-yilda kommunada 138 668, butun metropoliten hududida 526 370 kişi yaşagan. 2019-yilda şaharda 30 000 dan ortiq talaba öqigan.

Tours — Luara vodiysi vinoçilik markazi va yirik transport tuguni (temir yöl vokzali, aeroport). Rus manbasiga köra, şaharda elektrotexnika va qişloq xöjaligi maşinasozligi, vagon ta'mirlaş, kimyo, farmatsevtika, poligrafiya, tikuvçilik va mebel sanoati rivojlangan. Ingliz manbasiga köra, iqtisod asosan xizmat körsatiş sohasiga yönalgan; Vinci kongress markazi şaharni Fransiyaning yirik konferensiya markazlaridan biriga aylantirgan.

Asosiy me'moriy yodgorlik — 13–16-asrlarda qurilgan gotik Sen-Gatyen sobori. Markazda faxverk uylari saqlangan örta asr mavzesi, jumladan Tur-Şarleman uyi bor. 9-asrga oid episkop saroyida tasviriy san'at muzeyi joylaşgan. Sen-Martin bazilikasi 471-yilda asos solingan, 853-yilda normanlar tomonidan yondirilgan, 18-asrda inqilobçilar tomonidan vayron qilingan va 20-asrda qisman tiklangan. Şuningdek, Sen-Jyulen abbatligi va «Le musée du Compagnonnage» milliy muzeyi mavjud. Ingliz manbasiga köra, şaharning tarixiy markazi YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan, şahar rilletlar, rilonlar, Touraine vinolari va Sainte-Maure-de-Touraine pişloği bilan maşhur, Parij–Tours velopoygasi şu yerda yakunlanadi. Honoré de Balzak 1799-yil 20-mayda Tursda tuğilgan.