Zomba

Zomba — Malavi janubidagi şahar, Şire toğliklarida joylaşgan. U Malavining sobiq poytaxti, şuningdek, şu nomli okrugning ma'muriy markazi hisoblanadi.

Zombaga 1886-yilda asos solingan. 1891-yildan 1964-yilgaça u Britaniyaning Nyasalend protektoratining ma'muriy markazi bölgan (1953–1963-yillarda Rodeziya va Nyasalend Federatsiyasi tarkibida). Inglizça manbaga köra, Zomba avval Britaniya Markaziy Afrikasining, keyin Nyasalend protektoratining poytaxti bölgan.

Malavi mustaqil bölgaç, Zomba 1964-yildan 1974-yilgaça mamlakat poytaxti böldi (inglizça manbada oxirgi yil 1975 deb körsatilgan). Keyin poytaxt Lilongvega köçirildi, parlament esa Zombada 1994-yilgaça qoldi.

Şaharning mustamlaka davri eski bino va uylar me'morçiligida saqlanib qolgan. Zomba bir paytlar Malavidagi xorijliklar markazi bölgan: bu yerda britaniyalik tamaki fermerlari hamda Niderlandiya, Germaniya va AQSh elçilari istiqomat qilgan. Eski parlament binosi yonida inglizlar barpo etgan botanika boği bor, şahar markazida golf maydonçasi joylaşgan. Şaharning janubiy kiriş qismida M1 yöli yonida Kinğs African Rifles yodgorligi örnatilgan.

Şahar Zomba toğining örmonli yon bağrida joylaşgan. Özbekça manbada balandligi 900 m, rusça manbada şahar markazi 848 m deb berilgan. Zomba platosi şaharning eng maşhur belgisi: ba'zi joylarda 1800 m gaça kötariladi, Afrika arçasi va Widdringtonia örmonlari bilan qoplangan, uni soylar kesib ötadi, şarşaralar va köllar bor. Plato tepasidan şarqda Çilva köli, janubi-şarqda Mulanje toği, ğarbda Şire daryosi körinadi. Plato yonbağridan boşlanuvçi Mulunguzi daryosi şahar orqali oqadi.

Oq qanotli apalis (Apalis çariessa) Mulunguzi böyidagi doimiy yaşil örmonda kuzatilgan; tabiatda atigi 50 juftga yaqini qolgani taxmin qilinadi.

Şahar atrofi bilan birga aholisi 1998-yilda 65,9 ming kişi edi. 2018-yilgi röyxatga olişga köra, Zomba köp millatli: lomve — 30,96%, yao — 20,59%, chewa — 12,76%, ngoni — 10,5%, nyanja — 10,35%.

Diniy tarkibda Markaziy Afrika Presviterian çerkovi 20,24%, katoliklar 17,67%, islom 14,17% ni taşkil qiladi. Şahar Zomba Rim-katolik yeparxiyasining markazi; asosiy masjid bozor yaqinida.

Zomba atrofdagi tamaki va sut fermalarining markazi; hududda guruç, makkajöxori, baliq va yumşoq yoğoç ham yetiştiriladi. Yoğoç yaqin platodan olinadi. Markazdagi bozorda dehqonlar mahsulot sotadi, şuningdek, Malavi va Çilva köllaridan baliq keltiriladi. Şaharda bir neça bank filiali, Zomba kasalxonasi (mamlakatdagi eng yirik kasalxonalardan biri) va 1935-yilda qurilgan Malavidagi yagona maksimal xavfsizlikdagi qamoqxona bor.

Şaharda Malavi universitetining eng yirik tarkibiy qismi — Chancellor College joylaşgan. Şuningdek, 1958-yildan faoliyat yuritayotgan Sir Harry Johnston xalqaro maktabi, 1942-yilda katolik çerkovi asos solgan Zomba katolik örta maktabi, 1977-yilda oçilgan Zomba ilohiyot kolleji va Katolik çerkovining Milliy ilohiyot seminariyasi bor.

Asosiy turistik joy — Zomba platosi: toşga çiqiş, quşlarni kuzatiş, baliq ovlaş va toğ velosipedi turlari mavjud. Plato çetida Ku Chawe Inn mehmonxonasi joylaşgan. Şahar yozgi kurort sifatida ham tanilgan. Zomba 2008-yildan AQShning Urbana (Illinois) şahri bilan qardoş şahar.