Thinis

Thinis (misrça: Tnj, Tjenu; qadimgi yunonça: Θίνις, Θίς; lotinça: This) — Yuqori Misrdagi qadimgi şahar. Uning aniq örni hozirça topilmagan, ammo qadimgi mualliflar, jumladan Manefon asarlarida yaxşi tilga olingan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar mil. av. 4-ming yillik oxiridan mil. 1-ming yillik boşigaça mavjud bölgan. Mil. av. 4-ming yillikka oid Abidos–Thinis hududidagi aholi ziçlaşuvi izlari haqida ingliz tilidagi Vikipediya ham ma'lumot beradi. Thinis «Tinit konfederatsiyasi» deb ataladigan davlat birlaşmasining markazi bölgan, Manefonga köra, bu konfederatsiya rahbari Menes (Narmer) Misrni birlaştirgan va uning birinçi fir'avni bölgan.

Manefon I–II sulolalar (taxminan mil. av. 31–27-asrlar) hukmronligini Thinis bilan boğlaydi va uni 400 yildan ortiq davom etgan «Tinis davri» deb ataydi. Rus tilidagi Vikipediyada zamonaviy tadqiqotlar bu sulolalar faqat Thinisdan çiqqan, mamlakat esa Memfisdan boşqarilgan bölişi mumkinligini körsatişi aytiladi. Poytaxt Memfisga köçgaç, Thinisning ahamiyati kamaygan, III sulola davriga kelib u avvalgi siyosiy mavqeini yöqotgan.

Thinis mintaqaviy ahamiyatini saqlab qolgan: V sulola davrida u «Yuqori Misr nozirining» örni bölgan, butun qadimiy davrda Yuqori Misrning VIII nomi (Ta-ur) poytaxti bölgan. Birinçi oraliq davrda Hierakonpol nomarxi Ankhtifi Thinisdagi nozirdan öz hukmronligini tan olişni talab qilgan, ammo şahar devorlari tufayli kuç işlata olmay, şaharning betarafligini don evaziga sotib olgan. Keyin Thinis Fiva XI sulolasi fir'avni Intef II hokimiyati ostiga ötgan; Gerakleopol IX sulolasi fir'avni Xeti III Fiva armiyasining şimolga siljişini Thinisdagi jangda töxtatgan. Mentuhotep II qözğolon kötargan Thinisni öz nazoratiga olgan. Ikkinçi oraliq davrda Ryholt (1997) Abidos sulolasini «Tinit sulolasi» deb ataş mumkinligini va ularning qarorgohi Thinisda bölgani ehtimolini taklif qilgan.

XVIII sulola davrida (taxminan mil. av. 1550–1292) şahar qisqa muddat qayta ahamiyat kasb etgan; bu uning bir qança vohalarga yaqinligi bilan boğliq. Thinis hokimlari lavozimini Satepihu, xabarçi Intef va Min kabi maşhur şaxslar egallagan. Rim davriga kelib Thinis nom poytaxti sifatida Ptolemaisga örnini böşatgan.

Thinisning aniq joylaşuvi noma'lum. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, u Nilning ğarbiy sohilida, hozirgi Girga (Sohag muhofazasi) atrofida, Abidosdan bir neça kilometr şimolda bölgan. Hozirça faqat Nilning şarqiy sohilidagi Nag-ed-Deyr hududida Thinis nekropoli topilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Girga yoki El-Birba haqidagi taxmin köpçilik tomonidan qöllab-quvvatlanadi; Mariette Kom el-Sultanni, Şmidt El-Xerbani, Brugş va Dyumixen esa Berdis yaqinidagi El-Tinni taklif qilgan.

Thinis diniy markaz bölib qolgan: bu yerda nom xudosi Anhurning ibodatxonasi va qabri joylaşgan edi. Anhurning «Thinis buqasi» kabi epitetlari bölgan. Ibodatxona boş ruhoniysi «birinçi payğambar» deb atalgan; Anhurmose Merneptax davrida vafot etgan va Abidosda emas, Thinisning özida dafn etilgan. Şuningdek, şerboş ma'buda Mehit ham sajda qilingan. Ölganlar kitobida Osiris ğalaba qilganda «Thinisda quvonç aylanadi» deyiladi — bu yerda samoviy Thinis nazarda tutiladi.

Misrliklar şaharni, ehtimol, «Çeni» («kötarilgan» joy) deb atagan. Yunonça nom şundan olingan, rimliklar uni This şaklida qabul qilgan, koptlar esa «Tin» deganlar.