Baster

Baster (inglizça: Basseterre) — Sent-Kitts va Nevis davlatining poytaxti, Sent-Kitts orolining janubiy sohilida joylaşgan port şahri. U Ğarbiy Hindistondagi eng qadimgi şaharlardan biri hisoblanadi.

Şaharga 1627-yilda fransuzlar asos solgan. U orolning şimoliy va janubiy uçlarini egallagan Fransiyaning Sen-Kristof mustamlakasi poytaxti bölgan (orol markazi Buyuk Britaniya qölida edi). 1639-yilda Baster yirik va muvaffaqiyatli portga aylanib, Karib dengizidagi savdo va mustamlakaçilikda yetakçi örin egallagan. Taxminan şu paytdan 1660-yilgaça u Fransiyaning Ğarbiy Hindistondagi barça mustamlakalari, jumladan Gvadelupa va Martinika orollarining ham poytaxti bölgan. 1727-yildan, orol töliq Britaniya nazoratiga ötgaç, Sent-Kitts orolining poytaxtiga aylangan.

Şahar mojarolar, uruşlar va tabiiy ofatlar tufayli bir neça bor vayron bölgan, biroq köplab tarixiy binolar qayta tiklanib, hozir ham foydalanilmoqda. Şahar binolarining aksariyati 1867-yildagi katta yonğindan keyin qurilgan. Serkus maydoni Londondagi Pikkadilli maydoni namunasida barpo etilgan.

Baster Sent-Kitts orolining janubi-ğarbiy qismida, uzunligi 3,2 km bölgan qöltiq böyida, yaşil tepaliklar va toğlar bilan öralgan Baster vodiysida joylaşgan. Nomi fransuzça basse terre («past yer») sözidan olingan bölişi mumkin; boşqa farazga köra, şahar Şamol ostidagi orollarda joylaşgani uçun tinç, xavfsiz langar joyi hisoblanadi.

Şahar orqali Kolledj va Uestborn daryolari oqadi; ular yilning köp qismida quruq böladi, ularning özanlari böylab şahar markazidagi köçalar ötkazilgan. Tarixiy yozuvlarga köra, Kolledj daryosi katta vayronkor toşqinlarga sabab bölgan. Qöltiqdagi Zante porti 1995-yilda dengizdan qaytarib olingan hududda joylaşgan.

Iqlim haqida manbalar bir-biriga zid. Rus tilidagi Vikipediyada u tropik yomğirli (Kyoppen böyiça) deyilib, örtaça harorat taxminan 27 °C, yillik yoğin 1700 mm, quruq fasl yöq, deb yoziladi. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa iqlim yarim quruq (BSh) deb tavsiflanadi: yillik yoğin taxminan 900 mm, quruq fasl dekabrdan aprelgaça, kunduzgi harorat 29–31 °C.

Şahar töğri burçakli rejaga ega: ğarbdan şarqqa törtta asosiy köça, şimoldan janubga bitta asosiy köça ötadi, unda banklar va savdo muassasalari joylaşgan. Şaharda ikki markaz bor: Serkus maydonidagi turistik va Mustaqillik maydonidagi ma'muriy markaz.

Aholi soni haqidagi ma'lumotlar turliça: özbekça Vikipediyada 18,5 ming kişi (1985), rus tilidagi manbada 16,6 ming (2024), ingliz tilidagi manbada taxminan 14 ming (2018). Şaharda köplab xristian çerkovlari bor; ularning aksariyati protestant, sobor esa katolik. Anglikan çerkovi eng köp a'zoga ega, undan keyin metodistlar turadi.

Baster orolning yirik savdo va sanoat markazi hamda transport tuguni. Şaharda Robert Bredshou nomidagi xalqaro aeroport va dengiz porti bor, turistlarning asosiy oqimi şular orqali keladi. Federal hukumat, Şarqiy Karib markaziy bankining ştab-kvartirasi va Şarqiy Karib birjasi şu yerda joylaşgan. Eksportga içimliklar, elektronika va tuz işlab çiqariladi. Ilgari muhim örin tutgan şakarqamiş yetiştiriş va şakar işlab çiqariş 2005-yilda qarzlar va Yevropa Ittifoqi tomonidan şakar xarid narxlarining keskin pasayişi kutilgani sababli töliq yopilgan.

Şahar bandargohining çuqur suvli portida yölovçi va yuk kemalari qabul qilinadi; Zante porti faqat yölovçi kemalarini, jumladan eng yirik kruiz laynerlarini qabul qiladi. Baster Nevis orolidagi Çarlston bilan paromlar orqali boğlangan. Sent-Kittsning 58 km uzunlikdagi tor izli temir yöli Basterda tugaydi; u ilgari şakarqamiş taşiş uçun xizmat qilgan, hozir turistik yönaliş sifatida Sendi-Poyntgaça qatnaydi.

2000-yilda Baster Karib san'at festivali Karifesta VII ni, 2007-yilda kriket böyiça jahon çempionatining ayrim öyinlarini ötkazgan; natijada Sent-Kitts va Nevis jahon çempionati ötkazilgan eng kiçik davlat bölgan. Diqqatga sazovor joylar: Mustaqillik maydoni, Serkus, Muqaddas Georgiy anglikan çerkovi, Beğubor kontseptsiya sobori, Sent-Kitts milliy muzeyi, Tomas qal'asi, Uorner-Park sport majmuasi va boşqalar. Şaharda Ross universiteti (veterinariya va tibbiyot maktablari) joylaşgan.