Dili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Dili — Şarqiy Timorning poytaxti va eng yirik şahri. U Timor orolining şimoliy sohilida joylaşgan, mamlakatning asosiy porti va savdo markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Uzbekça va rusça manbalarga köra, şahar 1520-yilda portugaliyaliklar tomonidan asos solingan. Inglizça Vikipediyada esa Dili 1769-yilda Portugaliya Timorining poytaxti etib belgilangani aytiladi. Gubernator Antonio Xose Telles de Menezes ma'muriyatini Lifaudan (inglizça Vikipediyada Lifau, Topasses deb ataluvçi mahalliy oilalar ta'siri kuçaygani sabab) köçirgan; özbekça va rusça manbalarda bunga isyonçilar qamali sabab bölgani yoziladi. Inglizça Vikipediyada 1769-yilda ma'muriyat va 1200 kişi şarqqa köçgani, Dilida avval mavjud mustahkamlangan inşootdan foydalanilgani qayd etilgan.
Ikkinçi jahon uruşida şahar Yaponiya tomonidan bosib olindi va ittifoqçilar bombardimonidan katta zarar kördi. 1945-yil sentabrda nazorat portugallarga qaytarildi. 1970-yillarning boşlarida aholi 10 ming kişiga yetgan (özbekça va rusça manbalar).
1961–1963-yillardagi mustamlakaçilikka qarşi qözğolon bostirildi; 1963-yil noyabrda Şarqiy Timor çet el provinsiyasi maqomini oldi. 1975-yil 28-noyabrda mustaqillik e'lon qilindi, töqqiz kundan keyin Indoneziya armiyasi bostirib kirdi va hudud Indoneziyaning 27-viloyati deb e'lon qilindi. 1975–1999-yillarda partizan uruşi davom etdi. 1999-yilgi referendumda aholining 78,5 foizi mustaqillik uçun ovoz berdi. 2002-yil 20-mayda Dili mustaqil Şarqiy Timor Demokratik Respublikasining poytaxti böldi.
Geografiyasi
13Şahar Timor orolining şimoliy sohilida, Kiçik Sunda orollarining eng şarqiy qismida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u toğlar bilan öralgan kiçik tekislikda joylaşgan, iqlimi tropik bölib, nam va quruq fasllarga ega. Dili şuningdek, atrofdagi hududlarni öz içiga olgan Dili ma'muriy viloyatining markazidir.
Aholisi
13Şahar aholisi 193 563 kişi. Inglizça Vikipediyaga köra, aholi nisbatan yoş va asosan mehnatga layoqatli yoşda; mahalliy til — tetum, şaharda mamlakatning boşqa hududlaridan kelgan köplab içki migrantlar yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Dili — mamlakatning asosiy porti va savdo markazi. Inglizça Vikipediyaga köra, iqtisodiy faoliyatning aksari qismi xizmat körsatiş sohasi va davlat xizmatiga töğri keladi. Şaharda xalqaro port va aeroport joylaşgan. Şahardagi Prezident Nikolau Lobato xalqaro aeroporti Şarqiy Timordagi yagona xalqaro aeroportdir.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
131999-yildagi tartibsizliklarda köplab binolar vayron qilingan, biroq Portugaliya davrida qurilgan köplab uylar saqlanib qolgan. Portugaliya sobiq gubernatori qarorgohi hozir boş vazir qarorgohi hisoblanadi. Beğubor Konsepsiya sobori Dili Rim-katolik yeparxiyasining qarorgohi bölib, Janubi-Şarqiy Osiyodagi eng katta soborlardan biri sifatida ta'riflanadi. Şuningdek, 1976-yilda Şarqiy Timorning Indoneziya tomonidan qöşib olinişiga bağişlangan Birlaştiriş yodgorligi maşhur.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Dili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/608 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/608
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/608
Raqamlarda
Aholi soni · 2015-yil
222 ming kişi
+14,9 %2010-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q9310wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q574wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.