Bern
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bern — Şveysariyaning de-fakto poytaxti, rasman «federal şahar» deb ataladi. U Bern kantonining ham ma'muriy markazi hisoblanadi. Şaharning tarixiy eski qismi 1983-yildan YUNESKOning Jahon merosi röyxatida.
Tarixi
13Bern atrofida ilk davrlarda mustahkamlangan aholi punktlari bölgan. Engehalbinsel yarimorolida miloddan avvalgi 2-asrga oid kelt aholi punkti, keyinroq Galliya-Rim vikusi (aholi punkti) joylaşgan. Örta asrlardagi şaharga Zeringenlar sulolasi vakili, gersog Bertold V asos solgan. 1309-yilgi «Bern xronikasi»ga köra, asos solingan yil — 1191.
Bertold merosxörsiz vafot etgaç, 1218-yilda Bern imperator Fridrix II ning «Oltin xartiyasi» bilan imperiyaning erkin şahri deb e'lon qilindi. 1353-yilda şahar Şveysariya konfederatsiyasiga qöşilib, uning dastlabki sakkiz kantonidan biriga aylandi. Keyinçalik Bern hududiy kengayiş siyosatini yuritdi: 1415-yilda Aargau, 1536-yilda Vo işğol qilindi. 1405-yilgi yirik yonğindan söng yoğoç binolar asta-sekin ğişt-yoğoç uylar, keyin qumtoş binolar bilan almaştirildi. 1798-yilda şaharni Fransiya qöşinlari egalladi. 1848-yil 28-noyabrda Şveysariya Federal assambleyasi deputatlarining aksariyati Bernni yangi federal davlatning hukumat örni sifatida tanladi. Konstitutsiyada Bern rasmiy poytaxt emas, hukumat örni deb belgilangan.
Geografiyasi
13Bern Şveysariya platosida, Bern Alplaridan taxminan 20 km şimolda, Aare daryosi böyida joylaşgan. Şahar dastlab daryo örab olgan toğli yarimorolda qurilgan, 19-asrga kelib esa tabiiy çegaradan çiqib ketgan; daryo ustiga bir qança köprik qurilgan. Maydoni 2013-yil holatida 51,62 km². Yaqin toğlar — Gurten (864 m) va Bantiger (947 m). Iqlimi okean iqlimi (Cfb) bölib, mö'tadil kontinental iqlimga yaqin.
Aholisi
13Şahar aholisi manbalarda turliça keltirilgan: Özbekiston milliy ensiklopediyasida — 140 ming (1995), rus tilidagi Vikipediyada — taxminan 133 ming (2022), inglizça Vikipediyada — taxminan 146 ming (2024). Inglizça manbaga köra, aholi 15-asrda taxminan 5000 kişi bölgan, 1920-yillarda 100 mingdan oşgan, 1960-yillarda 165 mingga yetib, söng biroz kamaygan. Aholining taxminan çorak qismi çet elliklar. Köpçilik nemis tilida sözlaşadi; asosiy oğzaki til — Bern nemis lahjasi.
Şahar olti tumanga bölinadi.
Iqtisodiyoti
13Bern asosan ma'muriy şahar. Sanoatda Syurix va Bazeldan keyinda turadi. Elektrotexnika va aniq maşinasozlik, töqimaçilik, trikotaj, oziq-ovqat va poligrafiya korxonalari mavjud. Bern muhim transport tuguni, xalqaro aeroporti bor. Şaharda Jahon poçta ittifoqi byurosi (1874-yildan) va boşqa xalqaro taşkilotlar joylaşgan. Turizm rivojlangan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Bern universiteti, Şveysariya milliy kutubxonasi, konservatoriya, teatr va muzeylar bor, jumladan Şveysariya Alp toğlari muzeyi, Tarix muzeyi va Albert Eynşteyn uyi-muzeyi. Eski şaharda taxminan 6 km uzunlikdagi arkadalar mavjud.
Asosiy yodgorliklar: keç gotika uslubidagi Bern sobori (qurilişi 1421-yilda boşlangan, minorasi 1893-yilda tugallangan), 1530-yilda örnatilgan astronomik soatli Zytglogge minorasi, 16-asrga oid Bern favvoralari, şuningdek ayiqlar saqlanadigan Bärengraben. Ayiq şahar gerbida tasvirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bern // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/613 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABern. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/613
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/613
Raqamlarda
Aholi soni · 31-dekabr 2025
139 ming kişi
+3 035,6 %31-dekabr 2024ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q70wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q39wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.