Xoniara

Xoniara — Solomon Orollari davlatining poytaxti va asosiy porti. Şahar Guadalkanal orolining şimoli-ğarbiy sohilida joylaşgan.

Şahar nomi Guadalkanal tillaridan birida «nagho ni ara» iborasidan kelib çiqqan va taxminan «şarqiy şamol joyi» yoki «janubi-şarqiy şamolga qaragan» degan ma'noni anglatadi.

Ikkinçi jahon uruşi davrida hozirgi aeroport hududi (şahar markazidan taxminan 11 km şarqda) 1942-yilgi Xenderson-Fild uçun jang maydoni bölgan. Bu jang Guadalkanal kampaniyasi davomida yaponlar ötkazgan uçta yirik quruqlik hujumining oxirgisi edi; jangda AQSH ğalaba qozondi. Uruş paytida AQSH şaharda infratuzilmani yaxşi rivojlantirgan, şu sababli Britaniya hukumati poytaxtni Xoniaraga köçirişga qaror qilgan. 1952-yilda Xoniara Britaniyaning Solomon orollari protektorati poytaxti böldi; hukumat binolari 1952-yil yanvaridan oçila boşladi. 1978-yil iyulda Solomon Orollari özini özi boşqariş huquqini oldi va Xoniara mustaqil mamlakat poytaxti maqomini oldi. Wikipedia'ning ingliz tilidagi maqolasiga köra, 1983-yilda viloyatga teng maqomdagi poytaxt hududi e'lon qilingan.

1990-yillar oxiridan Xoniara etnik zöravonlik va siyosiy notinçlik markaziga aylandi: nizo Malaita aholisi bilan Guadalkanal mahalliy aholisi örtasida keçgan. 2000-yil iyunida davlat töntarişiga uriniş böldi; oktyabrda tinçlik kelişuvi tuzilgan bölsa-da, 2002-yil martda Yangi Zelandiyaning ikki diplomati va yana bir neça kişi öldirildi. 2003-yil iyulda Solomon Orollariga yordam beruvçi mintaqaviy missiya (RAMSI) Avstraliya rahbarligida taklif qilindi. 2006-yilda Rini Snayder boş vazir etib saylanganidan söng bölgan tartibsizliklarda Xitoy mahallasining bir qismi vayron böldi, 1000 dan ortiq xitoylik uysiz qoldi. 2021-yilda yana ommaviy tartibsizliklar yuz berdi: parlament binosiga hujum qilindi, Xitoy mahallasi talon-taroj qilinib yondirildi.

Şahar maydoni 22 km². Şahar Pointe-Kruz dengiz portini öz içiga oladi. Matanikau daryosi şahar böylab oqib ötadi. Markazdan ğarbda Uayt-River va Tanagay çekkalari joylaşgan. Kukum şossesi şaharni şarqdagi xalqaro aeroport bilan boğlaydi.

Iqlimi ekvatorial (Af), issiq va nam; yillik yoğin 2000–2250 mm atrofida (manbalarda turliça). 2010-yil 1-fevralda 36,1 °C qayd etilgan — bu Solomon Orollaridagi eng yuqori harorat.

Aholisi manbalarda turliça körsatilgan: uz.wikipedia’da 44 ming kişi (1998), rus tilidagi maqolada 92 344 kişi (2021), ingliz tilidagi maqolada 129 569 kişi (2019). Xoniara mamlakatning eng gavjum va eng tez ösayotgan aholi punkti; aholining taxminan 50 %i 30 yoşdan kiçik. Asosan melaneziyaliklar yaşaydi. Rasmiy til — ingliz tili, köpçilik solomon pijinida gaplaşadi. Aholi asosan nasroniy.

Xoniara — Tinç okeanning Marjon dengizi sohilidagi port; undan kopra, muzlatilgan baliq, kokos va moylar çetga çiqariladi. Şahar atrofida kokos palmasi plantatsiyalari bor. Şahar turizm faoliyatining markazi hisoblanadi. Zöravonlik turizmga katta zarar yetkazgan.

Şaharda parlament, oliy ta'lim kolleji, Janubiy Tinç okeani universiteti, milliy muzey va bozor joylaşgan. Amerikaliklar qurgan kvonset angari şahar çekkasida saqlanib qolgan, uruşni eslatuvçi bir neça yodgorlik bor.