Solomon Orollari

Solomon Orollari — Tinç okeanining janubi-ğarbiy qismida, Melaneziyada joylaşgan davlat. Poytaxti — Guadalkanal orolidagi Xoniara şahri.

Orollarning dastlabki aholisi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça Vikipediyada qabilalar Papua–Yangi Gvineyadan taxminan 6 ming yil oldin köçib kelgani, rusça manbada papuas tillarida sözlaşuvçi dastlabki aholi miloddan avvalgi taxminan 3000-yilda kelgani, inglizça manbada esa orollar miloddan avvalgi kamida 30 000–28 800-yillar oraliğida özlaştirilgani aytiladi. Rusça va inglizça manbalarga köra, miloddan avvalgi taxminan 1200–800-yillarda Bismark arxipelagidan kulolçilikni bilgan lapita madaniyati vakillari kelgan.

Orollarga birinçi yevropalik — ispan dengizçisi Alvaro de Mendanya de Neyra 1568-yilda kelgan. Özbekça manbaga köra, u mahalliy aholidan oltin almaşib olib, orollarni «Solomonning oltin mamlakati»ga qiyoslagan. Inglizça manbada orollarga bu nomni Mendanya emas, uning sayohati haqida eşitgan va xaritaga tuşirgan boşqalar bergani taxmin qilinadi. Mendanya 1595-yilda Santa-Krus orolida mustamlaka barpo etmoqçi böldi, biroq u uzoq turmadi.

1893-yilda Buyuk Britaniya janubiy orollar ustidan protektorat e'lon qildi. Ikkinçi jahon uruşi davrida (1942–1945) orollarda Yaponiya hamda AQSH va ittifoqçilari örtasida qonli janglar böldi. 1976-yilda içki özini özi boşqariş huquqi berildi, 1978-yil 7-iyulda mustaqillikka erişildi. Mamlakat 1978-yildan BMT a'zosi. 1998-yildan qabilalararo ziddiyatlar kuçaydi; 2003-yilda Avstraliya va Okeaniya davlatlarining taxminan 2200 politsiyaçi va harbiysidan iborat missiyasi (RAMSI) kelib, tartibni tikladi. 2021-yilda yirik tartibsizliklar böldi.

Davlat Yangi Gvineyaning şarqida joylaşgan. Eng yirik orollar: Guadalkanal, Santa-Izabel, Malayta, San-Kristobal, Şuazel, Nyu-Jorjiya. Orollar asosan vulqon kelib çiqişli. Iqlimi subekvatorial, juda sernam; örtaça oylik harorat 26–28 °C, yillik yoğin 2300–7500 mm. Orollarning katta qismi doim yaşil örmon bilan qoplangan, quruqroq joylarda savannalar, qirğoqlarda mangr ösimliklari bor. Hayvonot dunyosidan kalamuş, körşapalak, timsoh, ilon va boşqalar uçraydi. Boksit, nikel, fosforit, oltin kabi foydali qazilmalar topilgan. Mintaqa seysmik jihatdan xavfli: 2010-yil yanvarda 7,2 magnitudali zilzila sodir bölgan.

Solomon Orollari — Hamdöstlik tarkibidagi konstitutsiyaviy monarxiya. Konstitutsiya 1978-yil 7-iyulda qabul qilingan. Davlat boşliği — Buyuk Britaniya monarxi (rusça manbada — Çarlz III), uning nomidan general-gubernator iş yuritadi. Qonun çiqaruvçi hokimiyat — Milliy parlament (rusça manbada 50 örinli, har 4 yilda saylanadi), ijro etuvçi hokimiyat — boş vazir boşçiligidagi hukumat. Siyosiy partiyalar zaif, parlament koalitsiyalari beqaror, hukumatlarga tez-tez işonçsizlik votumi e'lon qilinadi.

Iqtisodiyot asosini qişloq xöjaligi, baliqçilik va örmon xöjaligi taşkil etadi. Kokos palmasi, kakao, banan, ananas, şoli, taro va boşqa ekinlar yetiştiriladi. Eksport: baliq, yoğoç, kopra, palma moyi, kakao. Sanoat mahsulotlari va yoqilği çetdan keltiriladi. 2006-yilda YaIM 835 mln dollar (aholi jon boşiga 1471 dollar) bölgan. Savdo hamkorlari: Yaponiya, Buyuk Britaniya, AQSH, Avstraliya va boşqalar. Temiryöl yöq, avtomobil yöllari uzunligi taxminan 1300 km; asosiy port — Xoniara. Pul birligi — Solomon Orollari dollari.

Rasmiy til — ingliz tili; rusça manbaga köra, umumiy muloqotda Solomon pidjini işlatiladi, mamlakatda 120 ga yaqin mahalliy til bor. Aholining taxminan 97 foizi xristian: Melaneziya çerkovi (31,9%), katoliklar (19,6%) va boşqalar. Ta'lim 7 yoşdan 15 yoşgaça majburiy. Xoniarada universitet markazi, pedagogika kolleji, texnika instituti, Milliy kutubxona, Milliy muzey va Botanika boği bor. Yoğoç öymakorligi, böyra va savat töqiş, qayiq va sadaf buyumlar yasaş hunarmandçiligi mavjud. Milliy bayram — 7-iyul, Mustaqillik kuni.