Şuntian Fu

Şuntian Fu (Şuntian prefekturasi) — Ming va Tsin sulolalari davrida Xitoyning ma'muriy hududi, hozirgi Pekin munitsipalitetiga mos keluvçi viloyat. Uning hududi hozirgi Pekinning maydonidan farq qilgan. «Şuntian fu» atamasi prefektura mahalliy hukumati idorasi (yamen)ni ham bildirgan.

Yuan sulolasi davrida poytaxt okrugi Dadu okrugi deb atalgan va Markaziy kotibiyat (Zhongşu Şeng) nazoratida bölgan. Yangi Ming sulolasida Xunvu imperatori hukmronligining birinçi yili sakkizinçi oyida u Beyping prefekturasi deb qayta nomlandi, öninçi oyida esa Şandun viloyatiga qöşildi. Yunle imperatori hukmronligining birinçi yili birinçi oyida poytaxt Pekin, prefektura esa Şuntian deb nomlandi.

Tsin davrida Şuntian prefekturasi köp özgarişlarni boşidan keçirdi; uning çegaralari va ma'muriy bölinişi faqat 1743-yilda, Syanlun imperatori davrida mustahkamlandi. Şunda prefektura tört kiçik bölinma (luting) va yigirma tört kiçik prefektura (zhou) hamda uyezd (xian)ga bölindi. U imperator hokimi (fuyin) qöl ostiga qöyildi.

1910-yilda Tsin sulolasi qulaşi bilan Şuntian prefekturasi asta-sekin tugatildi; u 1914-yil 4-oktabrda bekor qilinib, Poytaxt hududi (Jingzhao Difang)ga aylandi, 1928-yil 20-iyunda esa Beyping maxsus şahri böldi. Şuntian yamenining qoldiqlari hozirgi Pekinning Dunçen tumanida, Dungun köçasida (東公街) saqlanib qolgan.

Ming davrida Şuntian 5 kiçik prefektura va 22 uyezddan iborat edi. 1743-yildan keyin prefektura tört bölinmaga ajratildi:

• Ğarbiy bölinma (Xi Lutin): markazi Lugou köprigi yaqinida; Zhuozhou kiçik prefekturasi hamda Daxing, Wanping, Liangxiang va Fangşan uyezdlari unga böysungan.
• Şarqiy bölinma (Dun Lutin): markazi Zhangjiawanda; Tongzhou va Jizhou kiçik prefekturalari hamda Sanhe, Wuqing, Baodi, Ninghe va Xianghe uyezdlari unga qaragan.
• Janubiy bölinma (Nan Lutin): markazi Huangcunda; Bazhou kiçik prefekturasi hamda Baoding, Wenan, Daçeng, Guan, Yongqing va Dongan uyezdlari unga qaragan.
• Şimoliy bölinma (Bey Lutin): markazi Şaxe posyolkasidagi Gonghua şahrida; Changpingzhou kiçik prefekturasi hamda Şunyi, Huairou, Miyun va Pinggu uyezdlari unga qaragan.

1490-yilda Şuntianda 100 518 xonadon va 669 033 aholi bölgan. 1578-yilda xonadonlar soni 101 134, aholi soni esa 706 861 kişi edi.

Şuntian poytaxt Pekinni öz içiga olgani uçun uning hokimi (fuyin) alohida maqomga ega edi. U Tsin davrida uçinçi darajali (zhengsanpin) amaldor bölib, boşqa prefektura hokimlaridan ikki-uç daraja yuqori turgan; ba'zi hokimlar şilang darajasidagi imperator vazirlari bölgan. Uçinçi darajali amaldorlar idoralari mis muhr işlatgan bölsa, Şuntian yameni kumuş muhr işlatgan. Kiçik prefektura va uyezdlar rasman Çili general-gubernatoriga qaraşli bölsa-da, Şuntian hokimi unga böysunmagan. Pekin şahar devoridan taşqaridagi hududlar Çili general-gubernatori va Şuntian hokimi yamenlarining qöş boşqaruvida bölgan, devor içida esa general-gubernatorning vakolati bölmagan.

Tsin davrining boşlarida Pekinda xan va manjurlar alohida yaşab, alohida boşqarilgan. Manjur bayroqçilari («sakkiz bayroq») Xijiaodagi Uç laşkargoh (sandaying), ya'ni «içki şahar»da yaşagan. Xan xitoylar va boşqa xalqlar «taşqi şahar»da yaşagan; u beş şahar va ön mahalladan (wuchengshifang) iborat bölgani uçun «sakkiz bayroq içkarida, beş şahar taşqarida» degan qadimiy ibora paydo bölgan. Taşqi şahardagi xan va boşqa xalqlar ustidan Şuntian hokimi yurisdiksiyasi yurgan, bayroqçilar esa Töqqiz darvoza piyoda qöşini qömondoni (jiumen tidu) harbiy idorasiga qaraşli bölgan.