Afşona

Afşona (Afşina) — Özbekiston Respublikasi Buxoro viloyati Peşku tumanidagi, Buxoro şahridan 30 kilometr şimoli-şarqda joylaşgan qadimiy qişloq. Abu Ali ibn Sinoning vatani sifatida tanilgan.

Afşona örta asr manbalarida tilga olingan. Yoqutiy uni Buxoroning qişloqlaridan biri sifatida eslagan, as-Samaoniy asarlarida u „Faşna“ şaklida uçraydi. Maqdisiy Afşona Buxoroning ğarbiy tomonida joylaşganini, unda köp odamlar yaşaşini, hududi katta, toza va çiroyli ekanini yozgan.

Narşaxiyning yozişiça, Afşona mustahkam hisor va katta şahristonga ega bölgan, unga bir qança qişloq mansub bölgan, u yerda haftada bir kun bozor bölgan. Qişloqning ekin yerlari va biyobonlari madrasa talabalariga vaqf qilingan. Qutayba ibn Muslim bu yerda jome masjidi qurgan, Muhammad ibn Vose ham bir masjid qurdirgan. Joy duo qabul böladigan makon hisoblanib, odamlar şahardan bu yerga borib, uni tabarruk deb bilganlar. Wikipediyadagi ma'lumotga köra, suğdçada „Afşona“ „duo tezroq mustajob böladigan muqaddas joy“ ma'nosini anglatadi.

Tarixçilarning fikriça, 439-yilda xitoyliklardan yengilgan turklar yölboşçisi Aşina yabğu 500 ga yaqin oilaga boşçilik qilib, öz uruğini Nanşandan Oltoy tomonlarga köçirgan. Keyinçalik uruğ oqsoqoli Bumin Turk xoqonligiga asos solgan. 567-yilda Buxoro yaqinidagi 8 kunlik jangdan söng eftaliylar çekingan va Buxoro atroflari turklar qöl ostiga ötgan. Hudud dastlab Turk xoqonligi, 603-yildan Ğarbiy Turk yabğu xoqonligi tarkibida bölgan va mahalliy hukmdorlar tomonidan boşqarilgan.

Bu yerlarda turklar ötroqlaşib, öz qişloqlarini barpo etgan. Afşina nomi ikki sözdan tuzilgan: qadimgi turkiy tilda af yoki ev, ab — „uy“, şina esa „aşinalar“ atamasining qisqargan şakli; ya'ni „aşinalar yaşaydigan qişloq“. Afşina Turk yabğularining Söğddagi qarorgohi bölgan va yirik şaharlardan farqli ravişda faqat turkça sözlaşilgan.

Ibn Sino 980-yilda şu qişloqda tuğilgan, ukasi Mahmud 985-yilda dunyoga kelgan. Ibn Sinoning onasi Sitorabonu afşonalik edi. U beş yoşgaça Afşonada yaşagan, söng oilasi Buxoroga köçgan.

Ibn Sino tavalludining 1000-yilligi Afşonada tantanali nişonlangan. Şu munosabat bilan qişloqda ikkita sopol gumbazli, eşik va ustunlari öyilgan, devor bezaklari bilan bezatilgan dam oliş maskani qurilgan. Afşonada Ibn Sino nomidagi muzey faoliyat körsatadi.