Toronto

Toronto — Kanadaning eng köp aholisi bor şahri va Ontario provinsiyasining ma'muriy markazi. U Ontario kölining şimoli-ğarbiy sohilida, bandargohda joylaşgan.

Ingliz tilidagi manbaga köra, hozirgi Toronto hududida mahalliy xalqlar 10 000 yildan ortiq yaşab kelgan. Vendatlar bu yerda dehqonçilik qilgan; 1648–1650-yillarda ularning hududiga Xodenosauni (irokezlar) bostirib kirgan. 1701-yilga kelib bu yerda missisoga xalqi örnaşgan. Fransuz savdogarlari 1750-yilda Fort Rouillé'ni qurgan, biroq 1759-yilda uni tark etgan.

Nom haqida bir neça farazlar bor. Mohoklar tilidagi «tkaronto» — «daraxtlar suv içida turgan joy» ma'nosida keltiriladi. Rus tilidagi manba ikki keng tarqalgan farazni bildiradi: ğuronlar tilidagi «uçraşuv joyi» va mohoklar tilidagi yuqoridagi ma'no. Aniq ma'nosi noma'lum deyiladi.

1787-yilda inglizlar missisogalardan taxminan 1000 km² yerni sotib olgan («Toronto Purçase»); rus tilidagi manbada bu 1788-yil deb körsatilgan. 1793-yilda gubernator Jon Simko York şahrini ta'sis etgan va uni Yuqori Kanadaning ma'muriy markazi qilgan. 1813-yilda Angliya–Amerika uruşi paytida York amerikaliklar tomonidan bosib olingan va talangan. 1834-yilda şahar Toronto deb qayta nomlangan, uning birinçi meri Uilyam Makkenzi bölgan. U 1837-yildagi Yuqori Kanada qözğolonini boşqargan. 1867-yilda Toronto Ontario provinsiyasining markazi bölgan. 1998-yil 1-yanvarda Toronto bilan qöşni munitsipalitetlar (North York, Scarborough, Etobicoke va boşqalar) birlaştirilgan.

Şahar Ontario köli sohilida joylaşgan. Şahar maydoni 631 km². Rus tilidagi manbaga köra, iqlimi nam kontinental (Köppen böyiça Dfa) bölib, yozi iliq va nam, qişi sovuq; yiliga taxminan 800 mm yoğin tuşadi.

2021-yilgi röyxatga köra şahar aholisi 2 794 356 kişi; Katta Toronto hududida (GTA) 6 712 341 kişi. Rus tilidagi manba 2025-yil uçun 4 653 828 kişi va Katta Toronto aglomeratsiyasida 6 202 225 kişi deb körsatadi; raqamlar bir-biridan farq qiladi. Aholining taxminan yarmi Kanadadan taşqarida tuğilgan, 200 dan ortiq etnik kelib çiqiş va 160 dan ortiq til mavjud. Köpçilik ingliz tilida sözlaşadi. Kanadadagi eng yirik musulmon jamoasi şu yerda yaşaydi (424 000 kişi).

Toronto — Kanadaning eng yirik moliya markazi. Bu yerda Toronto fond birjasi va Kanadaning beşta yirik bankining amalda asosiy boşqaruv idoralari joylaşgan. Iqtisodiyot xilma-xil: texnologiya, moliya xizmatlari, hayot fanlari, ta'lim, aviatsiya, turizm va boşqa tarmoqlar rivojlangan. Özbekça manbada maşinasozlik, metallsozlik, elektrotexnika, poligrafiya, kimyo, farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati kabi tarmoqlar qayd etilgan.

Toronto musiqa, teatr, kino va televideniye markazi hisoblanadi. Muzeylar, galereyalar, festivallar va tarixiy yodgorliklar yiliga 26 milliondan ortiq mehmonni jalb qiladi. Diqqatga sazovor joylardan CN Tower (balandligi 553,33 m; 1976–2007-yillarda dunyodagi eng baland telebaşnya), Osgood Hall sud binosi, Casa Loma qasri, Toronto-Dominion Center va ostidagi PATH yer osti yölaklari (30 km dan uzun) bor. Şaharda metropoliten, Ontario qirollik muzeyi va badiiy galereya ham mavjud.