Ivrit
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ivrit (ibroniy tili) — semit tillari oilasiga mansub til, Isroilning davlat tili. Uning qadimgi şakli yahudiylikda diniy til sifatida saqlanib kelgan, zamonaviy şakli esa 20-asrda sözlaşuv va rasmiy tilga aylantirilgan.
Tasnifi
13Ivrit Afro-Osiyo til oilasining semit tillariga kiradi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u şimoli-ğarbiy semit tili bölib, kan'on tillarining mintaqaviy lahjasi hisoblanadi va bugungi kunda sözlaşiladigan yagona kan'on tilidir. Boşqa semit tillari kabi, ivrit morfologiyasi ham semit ildizi asosidagi fleksiyaga xos.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Uz.wikipedia maqolasida ivritda yetti milliondan ortiq kişi sözlaşişi aytilgan. Rus tilidagi maqolaga köra, 2019-yil holatiga 9,3 million kişi ivritda gapiradi, ulardan 8,3 millioni Isroilda yaşaydi, 5,3 million kişi uçun u ona tilidir. Ingliz tilidagi maqolada 1998-yilda taxminan beş million, 2013-yilda töqqiz milliondan ortiq sözlaşuvçi borligi baholanadi. Isroildan keyin eng köp ivritda sözlaşuvçilar AQShda — taxminan 220 ming erkin sözlaşuvçi. 2018-yilda qabul qilingan «Isroil — yahudiy xalqining milliy davlati» asosiy qonuni ivritni Isroilning yagona davlat tili deb belgiladi; arab tili davlat tili maqomini yöqotdi, ammo unga alohida maqom berilgan.
Yozuvi
13Ivrit yahudiy alifbosining «kvadrat» yozuvida yoziladi; xuddi şu yozuvdan arami va yidiş tillarida ham foydalaniladi. Alifboda 22 harf bor, hammasi undoş tovuşlarga mos keladi. Yozuv öngdan çapga yönaladi, harflar odatda bir-biriga ulanmaydi. Alef, xey, yud va vav harflari unlilarni bildiriş uçun ham işlatiladi («öqiş onalari»). Unlilar nekudot deb ataluvçi nuqta va çiziqçalar bilan beriladi; ular diniy matnlarda, qöşiq va şe'rlarda, luğatlarda, öquv va bolalar kitoblarida yoziladi, aksariyat matnlarda esa yozilmaydi. Buning örniga ba'zan «töliq yozuv» (ktiv male) qöllanadi.
Tarixi
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, ivrit mil. av. 13–7-asrlar oraliğida mustaqil semit tiliga aylangan. Eng qadimgi yozuvlar (Gezer taqvimi va boşqalar) mil. av. 10-asrga oid; ularni aynan ivrit deb hisoblaş ilmiy munozara mavzusi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Injilning aksariyat qismi ibroniy tilida yozilgan.
Ivrit sözlaşuv tili sifatida rus Vikipediyasiga köra eramizning 2-asri oxiriga kelib, ingliz Vikipediyasiga köra 200–400-yillar oraliğida iste'moldan çiqqan. Keyinçalik u diniy marosim, ravvinlar adabiyoti, yahudiylar örtasidagi savdo va şe'riyat tili sifatida saqlanib qoldi. Masoretlar nekudot tizimini ixtiro qilgan, ivrit arami sözlari bilan boyigan. Örta asrlarda aşkenaz, sefard va yaman talaffuz me'yorlari şakllandi. 19-asrda ivritda gazeta, roman va darsliklar çiqdi. Ingliz Vikipediyasida tilning sözlaşuv tili sifatida tiklanişi 19-asr sionizmi bilan boğlanadi, rus Vikipediyasida esa qayta tiklaniş 20-asr boşiga oid deyiladi. Tilni zamonaviylaştirişga Eliezer Ben-Yehuda rahbarlik qilgan. 1905-yilda Yaffoda ivritda dars beriladigan «Gertseliya» gimnaziyasi oçilgan.
Xususiyatlari
13Ivrit nomi «yahudiy» ma'nosidagi sifat bölib, ayol jinsida qöllanadi, çunki unga taalluqli «safa» va «laşon» (til) otlari ivritda ayol jinsida. Qadimgi davrda unlilar öta qisqa, qisqa va uzun turlarga bölingan. Sefard talaffuzi qadimgi talaffuzni yaxşiroq saqlagan, lekin unda qisqa va uzun unlilar farqi yöqolgan; aşkenaz talaffuzida uzun unlilar diftongga aylangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ivrit // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/77 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIvrit. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/77
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/77
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2019-yil
9,3 mln kişi
+135,5 %2016-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.