Gundişopur
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gundişopur (pahlaviyça: Weh-Andiōk-Šābuhr) — Sosoniylar davlatining intellektual markazi bölgan qadimiy şahar. Unda öquv şifoxonasi, kutubxona va oliy ta'lim markazi bölgan.
Tarixi
13Materialdagi ma'lumotlarga köra, şaharga sosoniylar şahanşohi Şopur I asos solgan. Asos solingan yil manbalarda turliça beriladi: özbekça va inglizça Vikipediyada 256-yil (Antioxiyani zabt etgandan keyin), rus Vikipediyasida 271-yil körsatilgan. Aksariyat olimlar şahar imperator Valerian qöşini mağlub etilgaç barpo etilgan deb hisoblaydi. U Rim harbiy asirlarini joylaştiriş uçun qurilgan garnizon şahar bölgan, keyinçalik şohlarning qişki qarorgohiga va Xuziston viloyatining markaziga aylangan. Gundişopur Suza, Karka d-Ledan va Şuştar bilan birga viloyatning törtta asosiy şahridan biri edi.
489-yilda Vizantiya imperatori Zenon Edessadagi nestorianlar markazini yopgaç, uning dunyoviy fakultetlari Gundişopurga köçirilgan. Xusrav I Anuşirvon (531–579) davrida şahar tibbiyoti va bilimdonligi bilan maşhur bölgan. U yunon faylasuflari va Vizantiyadagi diniy ta'qibdan qoçgan ossuriylarga boşpana berib, yunon va suryoniy matnlarni pahlaviy tiliga tarjima qildirgan. Tabib Barzuya hind va xitoy olimlarini taklif qiliş uçun yuborilgan.
Sosoniylar davlati 638-yilda arab-islom qöşinlariga taslim böldi (rus Vikipediyasida töliq fath etilgan yil 636 deb berilgan). Akademiya bir neça asr musulmon oliy ta'lim muassasasi sifatida faoliyat yuritgan. 832-yilda xalifa al-Ma'mun asos solgan Hikmatlar uyi Gundişopur usullariga taqlid qilgan va uning bitiruvçilarini jalb etgan. Kasalxonaning oxirgi tasdiqlangan rahbari Sabur ibn Sahl 869-yilda vafot etgan; keyingi taqdiri noma'lum. Safforiylar sulolasi asosçisi Ya'qub ibn Lays as-Saffor 879-yildagi ölimidan uç yil oldin şaharni qarorgohiga aylantirgan.
Geografiyasi
13Şahar Suza va Şuştar oraliğida qurilgan. Uning örni Dizpuldan 14 km janubi-şarqda, Şuştar yölidagi Şohobod qişloğidan janubdagi keng xarobalar deb aniqlangan (rus Vikipediyasida Dizfuldan 10 km deyilgan).
Aholisi
13Şaharda asosan nasroniylar yaşagan va u Bet Huzayening Şarq-Suriya metropolitan markazi bölgan. 5-asrda köplab ossuriylar, asosan urfalik şifokorlar joylaşgan. Akademiyada ta'lim suryoniy tilida olib borilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Rus Vikipediyasiga köra, majmuada tibbiyot maktabi, bimoriston, farmakologiya laboratoriyasi, tarjima uyi, kutubxona va rasadxona bölgan. Ya'qub ibn Laysning qabri şahardagi eng diqqatga sazovor joylardan biri bölgan; xarobalar orasida şoh Abulqosim maqbarasi ham körsatilgan.
Ba'zi olimlar kasalxona mavjudligiga şubha bilan qaraydi va uning tibbiyot tarixidagi hal qiluvçi roli haqida fors manbalari yöqligini ta'kidlaydi. Ularning fikriça, bu yerda tibbiy matnlar öqiladigan seminariya va davolaş joyi bölgan bölişi mumkin, şuhrat esa Suza bilan aralaştirilgan bölişi ehtimoli bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gundişopur // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/772 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGundişopur. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/772
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/772
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1302971wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q45261wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.