Solonq tunneli
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Salang tunneli (dari: Tūnel-e Sālang) — Afğonistonda Hindukuş toğlarining şarqiy qismi ostidan ötuvçi, uzunligi 2,67 km bölgan avtomobil tunneli. U Salang dovonining bir qismi hisoblanadi va Kobulni mamlakat şimoli bilan boğlaydi.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1955-yilda Afğoniston va Sovet Ittifoqi Salang yölini birgalikda rivojlantiriş töğrisida kelişuv imzolagan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, tunnel 1958–1964-yillarda sovet loyihasi asosida, «Mosmetrostroy» taşkilotining iştirokida qurilgan. Tunnel 1964-yilda oçilgan va şimoliy hududlarni Kobul bilan yil davomida boğlab turgan. 1973-yilda AQShning Kolorado ştatida Eyzenhauer tunneli oçilgunga qadar u dunyodagi eng baland toğli avtomobil tunneli hisoblangan. 1976-yilda tunnel elektrlaştirilib, şamollatiş tizimi örnatilgan.
Sovet–Afğon uruşi (1979–1989) davrida tunnel muhim harbiy yöl bölgan. Rus tilidagi manbaga köra, 1979-yil 25-dekabrda sovet desantçilari uni egallagan. 1980-yil 23-fevralda tunnelda sovet kolonnasi töxtab qolib, 16 harbiy xizmatçi çiqindi gazlardan böğilib vafot etgan. 1982-yil 3-noyabrda yonilği taşuvçi maşina portlaşi oqibatida sovet manbalariga köra 64 sovet harbiysi va 100 dan ortiq (ingliz manbasida — 112) afğon halok bölgan; ğarb manbalari halok bölganlar sonini 2700–3000 gaça baholaydi.
1997-yil atrofida fuqarolik uruşi paytida tunnel portlatilgan. Bir manbalarga köra, buni Şimoliy alyans rahbariyati qilgan, boşqalarga köra — Masud otryadlari. Ingliz tilidagi Vikipediyada kiriş qismlari, yoritiş va şamollatiş tizimi vayron bölgani qayd etilgan. Bir neça yil u avtotransport uçun yopiq bölgan. 2001-yil oxirida tiklaş işlari boşlanib, tunnel 2002-yil 19-yanvarda qayta oçilgan. 2021-yil yozida u Tolibon nazoratiga ötgan.
2002-yilda qayta oçilgandan bir neça hafta keyin janubiy çiqişda qor köçkisi yuz bergan. 2010-yil 8-fevralda kamida 17 ta qor köçkisi 175 kişining halok bölişiga olib kelgan; tunnel 12-fevralda qayta oçilgan. 2022-yil 18-dekabrda yonilği taşuvçi maşina portlaşi oqibatida kamida 31 kişi halok bölgan.
Geografiyasi
13Tunnel Parvon viloyatining şimolida, Kobuldan taxminan 90 km şimolda joylaşgan. Dengiz sathidan balandligi: janubiy portal taxminan 3200 m, eng baland nuqtasi 3363 m. Şimoliy portalga eng yaqin aholi punkti — Baglon viloyatidagi Salang-e Şomoliy qişloği, janubiy portal tomonda — Parvon viloyatidagi Gowārah Sang. Tunnel AH76 yölida, Kobul—Puli Xumri oraliğida joylaşgan.
Iqtisodiyoti
13Tunnel mamlakatning asosiy şimol–janub aloqasi hisoblanadi: ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, yöl vaqtini 72 soatdan 10 soatgaça qisqartirgan va taxminan 300 km masofani tejagan. 2010-yilda kuniga taxminan 16 000 transport vositasi ötgani qayd etilgan; boşqa ma'lumotga köra, tunnel kuniga 1000 maşinaga möljallangan, hozir 7–10 ming maşinani ötkazmoqda. 2012-yilda USAID yangi tunnel böyiça texnik tadqiqot ötkazgan. 2023-yilda tunnel içida va taşqarisida yirik quriliş işlari olib borilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şimoliy kiriş yonida Afğonistonda saqlanib qolgan ikkita sovet yodgorligidan biri — oddiy askar Sergey Malsinga bağişlangan obelisk turibdi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Solonq tunneli // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/786 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASolonq tunneli. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/786
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/786
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1917594wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q195522wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.