Abadan (Turkmaniston)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abadan (Büzmeýin, rus tilida Bezmein) — Turkmanistonning Aşxobod yaqinidagi sobiq şahar. Hozir u Aşxobod şahri tarkibiga kiruvçi etrap (tuman) hisoblanadi.
Tarixi
13Bezmein dastlab şahar tipidagi posyolka bölib, Turkman SSRning Aşxobod viloyati Aşxobod tumani markazi bölgan. Şahar maqomini 1963-yilda olgan. 2002-yil oktyabrda Prezident Saparmurat Niyozov farmoni bilan nomi Abadan deb özgartirilgan; 2018-yil yanvarda dastlabki nom qaytarilgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, Niyozov «Büzmeýin» sözini ma'nosiz deb hisoblagan, «Abadan» esa fors tilida «obod joy» ma'nosini bildiradi. Turkman Fanlar akademiyasiga köra, nom örta asr arabça «buza» (alkogolli içimlik) va forsça «mayim» (mayiz, uzum) sözlaridan kelib çiqqan; bu hudud qadimdan uzumçilik va vino saqlaş bilan boğliq bölgan.
2013-yilda şahar hududi Ahal viloyatidan çiqarilib, Aşxobodga Abadan etrapi sifatida qöşildi. Bu dastur poytaxt maydonini taxminan 15 foizga kengaytirgan. 2015-yilda etrapning 3910 gektar hududi Aşxobodning Arçabil etrapiga berildi.
2011-yil iyuldagi portlaşlar
2011-yil 7-iyulda harbiy omborlardagi portlaşlar şaharga katta zarar yetkazdi: köp uylar şikastlandi yoki vayron böldi, aloqa, suv va elektr ta'minoti uzildi. Rasmiy ma'lumotlarga köra 15 kişi (2 harbiy va 13 tinç aholi) halok bölgan; inson huquqlari taşkilotlari va muxolifat 1000 dan, ayrim manbalar 1300 dan ortiq, boşqa ma'lumotlar bir neça yuz kişi halok bölganini bildiradi. Rasmiylar portlaş feyerverk omborida, muxolifat esa sovet davridagi qurol omborida yuz berdi, deydi. Bir yil ötib sud bir neça şaxsni aybdor topib, uzoq muddatli qamoq jazosiga hukm qildi. Şaharni Ruhobod etrapi hududida qayta quriş rejalaştirilgan; Gurbangulı Berdimuhamedovning aytişiça, eski Abadan örnida «amalda yangi şahar» barpo etiladi.
Geografiyasi
13Şahar Kopetdoğ etagida, Aşxobod markazidan taxminan 25 km uzoqlikda joylaşgan. Hudud orqali Aşxobod–Turkmanboşi temir yöl liniyasi va M37 avtomagistrali ötadi; stansiya va şahar avtobus qatnovi mavjud.
Aholisi
13Etrap aholisi 2009-yilda 42 269 kişi bölgan. Özbekiston milliy ensiklopediyasiga köra, şahar aholisi 1999-yilda 32,9 ming kişidan ziyod bölgan.
Iqtisodiyoti
13Büzmeýin sanoat şahri sifatida rivojlangan. Unda davlat GRESi, quriliş materiallari işlab çiqariş va gilam kombinati bor. Etrap qadimdan vinoçilik markazi hisoblanadi; vino va tomat konservasi zavodlari işlaydi. 2012-yilda yiliga 6,5 ming tonnadan ortiq paxta tolasini qayta işlaş quvvatiga ega yirik paxta yigiruv fabrikasi işga tuşirilgan. Niyozov siyosiy faoliyatdan oldin uç yil şu GRESda işlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abadan (Turkmaniston) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/889 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbadan (Turkmaniston). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/889
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/889
Raqamlarda
Aholi soni · 2010-yil
42 868 kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q304522wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4246167wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.