Quliyeva Mayya

Mayya (Mamajon) Quliyeva — turkman opera xonandasi (lirik soprano) va aktrisa. U Mahtumquli nomidagi Turkman opera va balet teatrida uzoq yillar ijod qilgan.

Quliyeva 1920-yilda tuğilgan. Özbekça Vikipediyada tuğilgan sanasi 5-yanvar deb, rus va ingliz Vikipediyalarida 1-may deb körsatilgan. Rus Vikipediyasiga köra, u Aşxobod yaqinidagi Bezmein ovulida dunyoga kelgan; ingliz Vikipediyasi tuğilgan joyni Buzmeyin deb yozadi va u 2013-yilda Aşxobod tarkibiga kiritilganini bildiradi. Vafot etgan sanasi ham manbalarda farq qiladi: asosiy manbalarda 2018-yil 27-aprel, rus Vikipediyasida esa “boşqa manbalarga köra” 28-aprel deyilgan.

Rus Vikipediyasiga köra, u yoşligida ota-onasidan ayrilgan va bolalar uyida tarbiyalangan (ingliz Vikipediyasida 8 yoşida yetim qolgani aytiladi). 1936–1938-yillarda ayollar pedagogika bilim yurtida öqigan. 1937-yil yozida Aşxobodda bölgan respublika havaskorlik san'ati körigida “Garibim” qöşiğini ijro etgan va şundan söng Moskva konservatoriyasining turkman bölimida öqişga tavsiya etilgan. U yerda 1938–1941-yillarda tahsil olgan.

1941-yildan Mahtumquli nomidagi Turkman opera va balet teatrining yakkaxon xonandasi böldi. Rus Vikipediyasiga köra, 1992–2001-yillarda teatrning boş rejissyori va rejissyor-qöyuvçisi bölgan, Moskvadagi Katta teatr sahnasida ham çiqiş qilgan. 2010-yildan Mahtumquli nomidagi Milliy musiqali drama teatrining dramatik aktrisasi bölgan.

U turkman sahnasida Yevropa opera repertuarini birinçi bölib ijro etgan xonanda sifatida ta'riflanadi. Uning partiyalari orasida Çaykovskiyning “Yevgeniy Onegin”idagi Tatyana, Bizening “Karmen”idagi Mikaela, Gunoning “Faust”idagi Margarita, Rimskiy-Korsakovning “Podşoning kelini”dagi Marfa, Puççinining “Madam Batterflay”idagi Çio-Çio-san bor.

Turkman bastakorlarining operalarida ham qatnaşgan: Şapoşnikovning “Tohir va Zuhra”, “Şohsanam va Ğarib”, “Ayna”, “Gul va bulbul” asarlarida, Meytus va Ovezovning “Layli va Majnun”ida Layli rolini ijro etgan. Xalq qöşiqlarining mohir ijroçisi sifatida ham tanilgan.

U bir neça filmda suratga tuşgan: “Sehrli billur” (1945), “Çöpon öğli” (1954), “Quyoş böyiça vaqt” (1979), “Malikaning şaxsiy hayoti” (1993). 2006-yildan keyin teatrda opera spektakllarini, jumladan “Şohsanam va Ğarib” hamda “Layli va Majnun”ni sahnalaştirgan.

Turkman SSR xalq artisti (1952), SSSR xalq artisti (1955), Turkmaniston Qahramoni (2008) unvonlariga sazovor bölgan; Turkman SSR xizmat körsatgan artisti (1943). Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Xalqlar döstligi ordeni (1980), “Hurmat belgisi” ordeni va Turkmaniston mustaqilligiga bağişlangan bir qança medallar bilan taqdirlangan. U Turkman SSR Oliy Kengaşining 2–4-çaqiriq deputati bölgan.

ErI — opera xonandasi Xoja-Durdi Annayev (1918–2000). Rus Vikipediyasida qizi Mahim va öğli Batir (1949–2006) tilga olinadi.

2019-yil martida Turkmaniston Majlisi qaroriga köra Turkman milliy konservatoriyasiga uning nomi berildi. 2019-yil oktyabrida konservatoriya hududida Mayya Quliyeva muzeyi oçildi. Tuğilganining 100 yilligi munosabati bilan Aşxobodda Mahtumquli teatrida opera musiqasi konserti ötkazildi.