Qazvin
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qazvin — Eronning şimoli-ğarbidagi şahar, Qazvin ostoni va tumanining ma'muriy markazi. Şahar Sosoniylar davridan ma'lum va Safaviylar davlati poytaxtlaridan biri bölgan.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Qazvin tekisligida kamida töqqiz ming yillik dehqonçilik manzilgohlari izlari topilgan. Şaharga Sosoniylar sulolasining ikkinçi hukmdori Şopur I asos solgan, Şopur II uni qayta tiklagan; Sosoniylar davrida u daylamiylarga qarşi çegara şahri vazifasini bajargan. Rus tilidagi Vikipediyada asosçi sifatida Ardaşirning öğli Şopur nomi keltiriladi. 644-yilda şahar Roşidin xalifaligi qöşinlari tomonidan egallangan.
11-asrda Qazvinga Saljuqiylar hukmronlik qilgan. Möğullar 1220-yilda şaharni vayron qilgan (özbekça Vikipediyaga köra buzib taşlagan; inglizça Vikipediyada aholisi qirğin qilingani aytiladi). Keyinçalik şahar tiklanib, madaniyat markazlaridan biriga aylangan.
Şoh Tahmosp (1524—1576) davrida Qazvin Safaviylar davlati poytaxtiga aylangan. Poytaxt davri yillari manbalarda turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 1548—98, inglizça Vikipediyada 1555—1598 yillar. Inglizça Vikipediyaga köra, 1598-yilda poytaxt Isfahonga köçirilgan. 16-asrda şaharda Qazvin miniatyura maktabi şakllangan; 18-asrda şahar öz mavqeini yöqotgan.
Geografiyasi
13Şahar Tehrondan taxminan 150 km şimoli-ğarbda, Elburs toğining janubiy etagida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, dengiz sathidan balandligi taxminan 1800 m, iqlimi sovuq va quruq. Qazvin Tehron, Tabriz va Kaspiy böyi hududini boğlaydigan yöllar çorrahasida joylaşgan. Şaharning ösişini suv yetişmasligi çeklagan: yaqin vaqtlargaça butun Qazvin tekisligi bitta qanot va törtta kiçik soy bilan suğorilgan.
Aholisi
13Aholi soni manbalarda turliça: özbekça Vikipediyada 292 ming kişi (1997), rusça Vikipediyada 331 ming kişi. Şahar Qazvin ostonining eng yirik şahri hisoblanadi.
Iqtisodiyoti
13Qazvin transport yöllarining muhim çorrahasi va qişloq xöjaligi tumanining savdo markazi. Şaharda oziq-ovqat, könpoyabzal, töqimaçilik, oynaşişa va elektrotexnika sanoati korxonalari bor, gilam töqiladi. Rusça Vikipediyaga köra, töqimaçilik sanoatida paxta, ipak va teri işlab çiqariladi, şahar atrofida Eronning eng yirik elektr stansiyasi joylaşgan, temir yöl stansiyasi Tehron—Tabriz yönalişida joylaşgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Inglizça Vikipediyaga köra, Qazvin Eronning xattotlik poytaxti sifatida tanilgan, an'anaviy şirinliklari (masalan, baqlava) va gilam naqşlari bilan maşhur.
Jome masjidi şaharning eng qadimgi saqlanib qolgan inşootlaridan biri; uning gumbazli xonasi yozuvga köra 1106—1114 yillarda qurilgan, hozirgi bino asosan Safaviylar va Qojarlar davriga oid. Haydariya masjidi 12-asrga oid. Yana quyidagilar mavjud:
- Çihil Sutun saroyi — Tahmosp davrida qurilgan, hozir xattotlik muzeyi;
- Hamdulloh Mustavfiy maqbarasi;
- Şahar tarix muzeyi va Qojarlar hammomidagi etnografiya muzeyi;
- Kantur pravoslav çerkovi — Eronda eng kiçik pravoslav çerkovi, Ikkinçi jahon uruşi davrida ruslar tomonidan qurilgan;
- Imomzoda Husayn maqbarasi va an-Nabiy masjidi;
- qadimiy bozor majmuasi va 1884-yilda qurilgan Yaşil masjid.
Şaharda tarixçi va geograf Hamdulloh Qazviniy (Mustavfiy) tuğilgan; Orif Qazviniy va Tohira Qurrat ul-Ayn ham şu yerdan çiqqan. Qirğizistonning Bişkek şahri bilan qardoş şahar aloqalari mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qazvin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/926 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQazvin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/926
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/926
Raqamlarda
Aholi soni · 2016-yil
403 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q181578wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4171195wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.