Sietl

Sietl — AQShning şimoli-ğarbidagi Vaşington ştatida joylaşgan port şahar. U King okrugining markazi hisoblanadi.

Arxeologik qazişmalar körsatişiça, Sietl hududida mahalliy amerikaliklar kamida 4000 yildan beri yaşagan. Birinçi yevropalik köçmançilar kelganda duvamiş xalqi Elliott qöltiği atrofidagi kamida 17 qişloqda istiqomat qilgan. Hududga yevropaliklardan birinçi bölib 1792-yil mayda Jorj Vankuver kelgan.

Şaharga 1851-yilda asos solingan. Artur Denni boşçiligidagi guruh 1851-yil 13-noyabrda Alki-poyntga qöngan, keyinroq köçmançilarning köpçiligi qöltiqning narigi tomoniga ötib, yangi manzilgohni „Duvamps“ deb atagan. Alki-poyntda qolganlar joyni avval „Nyu-York“, 1853-yil aprelda esa „Nyu-York Alki“ deb nomlagan. Dovud „Dok“ Meynard manzilgohga mahalliy duvamiş va sukvamiş qabilalari yetakçisi Siatl nomini berişni qöllab-quvvatlagan. 1869-yil 2-dekabrda şahar qayta rasman taşkil etilgan; şahar gerbida „1869“ sanasi va yetakçi Siatlning profili tasvirlangan.

Şaharning dastlabki iqtisodiy yuksalişi yoğoç tayyorlaş sanoati bilan boğliq edi. 1889-yilgi katta yonğin şaharning markaziy qismini yoqib yuborgan, ammo örnida tez orada yangi markaz qurilgan. Klondayk oltin şov-şuvi davrida (1897-yilda „Portlend“ paroxodi „bir tonna oltin“ bilan yetib kelgan) Sietl Alyaska va Yukondagi oltin izlovçilarni ta'minlaydigan asosiy punktga aylangan. 20-asr boşida kemasozlik rivojlangan, 1919-yilda mamlakatdagi dastlabki umumiy iş taşlaşlardan biri bölib ötgan. Ikkinçi jahon uruşi davrida „Boing“ samolyotlari işlab çiqarilişi şahar iqtisodiyotida muhim örin tutgan.

Sietl Tinç okeanining qöltiği bölgan Pyujet-Saund va Vaşington köli oraliğidagi istmusda joylaşgan. U AQShning eng şimoliy yirik şahri bölib, Kanada çegarasidan taxminan 100 mil (160 km) janubda yotadi.

Manbalarda aholi soni turliça berilgan. Özbekça Vikipediyada 2000-yilda 563,4 ming kişi körsatilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2020-yilda aholi 737 015 kişi, aglomeratsiyada esa 4,02 million kişi. Ingliz tilidagi Vikipediyada 2025-yilda 784 777 kişi, metropolitan hududda 4,15 milliondan ortiq aholi qayd etilgan. 2010–2020-yillarda aholi 21,1 foizga ösgan. Şahar aholisi orasida mahalliy amerikaliklar hamda osiyo, afrika va yevropa ajdodlariga mansub amerikaliklar nisbatan köp.

Sietl — Osiyo-Tinç okeani mintaqasi bilan savdo uçun darvoza; ingliz tilidagi manbaga köra, Sietl porti 2021-yilda konteynerlarni qayta işlaş böyiça Şimoliy Amerikada törtinçi örinda turgan. Şahar aviatsiya va raketa-kosmik sanoatining yirik markazlaridan biri bölib, „Boing“ firmasi boşqarmasi şu yerda joylaşgan. Kemasozlik, radioelektronika, priborsozlik va avtomobilsozlik rivojlangan; neft sanoati jihozlari, yöl quriliş maşinalari, temir yöl vagonlari işlab çiqariladi, baliq ovlanadi. 1980-yillardan boşlab mintaqa texnologiya markaziga aylangan, „Microsoft“ boş qarorgohi şu hududda joylaşgan. Alaska Airlines kompaniyasi yaqin atrofdagi Sietl–Takoma xalqaro aeroportida joylaşgan.

Şahar madaniyatida musiqa muhim örin tutadi. 1918–1951-yillarda Jekson köçasi böylab qariyb 24 ta jaz klubi bölgan. Sietl grunj uslubi vatani hisoblanadi; Nirvana, Pearl Jam, Soundgarden, Alice in Chains guruhlari, şuningdek Jimi Hendriks bilan boğliq. Şaharda köplab amerikalik kofe tarmoqlariga asos solingan. Şahar „Izumrud şahar“ nomi bilan ham tanilgan (1982-yilgaça norasmiy laqabi „Qirollik şahar“ bölgan).

Sietl 1973-yilda Toşkent bilan birodarlaşgan; bu sobiq ittifoq şaharlari bilan bunday aloqa örnatgan birinçi holat bölgan. 1974-yilda Sietlda „Toşkent“ boği barpo etilgan, unda haykaltaroş Yakov Şariponing „Baxt quşi Semurğ“ kompozitsiyasi örnatilgan.