Kaliforniya
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Kaliforniya — AQShning ğarbiy sohilida, Tinç okean böyida joylaşgan ştat. Ma'muriy markazi — Sakramento, eng yirik şahri — Los-Anjeles. (Mavzu aholi punkti sifatida körsatilgan, biroq manbalar Kaliforniya ştati haqida.)
Tarixi
13Yevropaliklar kelguniga qadar Kaliforniya Kolumbdan oldingi Şimoliy Amerikaning madaniy va lingvistik jihatdan eng turfa hududlaridan biri bölgan. Tarixçilar fikriça, bu yerda kamida 300 000 kişi yaşagan; mahalliy aholi 70 dan ortiq etnik guruhdan iborat edi. Ular ekotizimiga moslaşib, örmon boğdorçiligi bilan şuğullangan, yonğinlarning oldini oliş uçun nazorat ostida örmon yoqiş amaliyotidan foydalangan. Kaliforniya hukumati bu amaliyotning foydasini 2022-yilda tan olgan. Çumaş, Pomo va Salinan kabi yirik qabilalar ittifoqlari mavjud bölgan.
Sohilni birinçi bölib Xuan Rodriges Kabrilo boşçiligidagi ispan dengiz ekspeditsiyasi 1542-yilda örgangan; 1579-yilda Frensis Dreyk sohilning bir qismini egallaşini e'lon qilgan. Ispan missiyalari va qişloqlari 18-asr oxirida barpo etilgan. 1812-yilda Rossiya-Amerika kompaniyasi Fort-Rossni qurgan; rusça manbaga köra u 1841-yilda J. Sutterga sotilgan, inglizça manbaga köra 1841-yilga kelib taşlab ketilgan. 1821-yilda Meksika mustaqillikka erişgaç, Kaliforniya uning tarkibiga kirgan. AQSH–Meksika uruşi natijasida 1848-yilda hudud AQShga ötgan. 1848-yilda oltin topilişi bilan «oltin ğalayoni» boşlangan. 1850-yil 9-sentyabrda Kaliforniya AQShning 31-ştatiga aylangan.
Geografiyasi
13Ştat Tinç okean sohili böylab joylaşgan; şimolda Oregon, şarqda Nevada va Arizona, janubda Meksikaning Quyi Kaliforniya ştati bilan çegaradoş. Maydoni haqida manbalar turliça: özbekça maqolada — 411 ming km², rus va ingliz manbalarida — 423 970 km². Ştat maydoni böyiça Alyaska va Tehasdan keyin uçinçi örinda turadi.
Markazini serunum Kaliforniya vodiysi egallagan. Yirik daryolari — Sakramento (719 km) va San-Xoakin (530 km). Şarqda Syerra-Nevada toğlari, janubda Moxave çöli bor; Ajal vodiysi milliy boği Şimoliy Amerikadagi eng quruq joy sanaladi. Ştat zilzilaviy xavfli hudud, undan San-Andreas yoriqligi ötadi. Iqlimi asosan örta dengiz iqlimi, ammo hududning kattaligi sababli turli iqlim zonalari mavjud. Issiq faslda qurğoqçilik va örmon yonğinlari tez-tez böladi. Yosemit, Lassen-Volkanik, Sekvayya va Kings-Kanon kabi milliy boğlar taşkil etilgan.
Aholisi
13Kaliforniya aholisi 39 mln dan ortiq (özbekça maqolada 39,5 mln, 2017) bölib, AQShning eng gavjum ştatidir. Eng yirik şahri — Los-Anjeles; yirik şaharlar qatorida San-Fransisko, San-Diyego, San-Xose bor. Los-Anjeles okrugi AQShda aholi soni böyiça eng katta okrugdir.
Iqtisodiyoti
13Kaliforniya iqtisodiyoti AQSH ştatlari içida eng yirigi. Yalpi hududiy mahsulot rusça manbada 3,987 trln dollar (2024), inglizça manbada 4,296 trln dollar (2025) deb berilgan. Mustaqil davlat bölganida, jahonda rusça manbaga köra beşinçi, inglizça manbaga köra törtinçi örinda turardi. Axborot texnologiyalari, aerokosmik sanoat, neft qazib oliş va qayta işlaş, kino sanoati, qişloq xöjaligi, transport rivojlangan. San-Fransisko körfazi hududida Kremniy vodiysi joylaşgan. Qişloq xöjaligida meva, sabzavot, sitrus, paxta yetiştiriladi. AQShga import qilinadigan tovarlarning taxminan 40 foizi Kaliforniya orqali ötadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Los-Anjelesdagi Gollivud AQSH kino sanoatining muhim markazi. Bu hududda Disneylend va boşqa öyin-kulgi boğlari ham bor. Ştatda 8 ta milliy boğ va 87 ta ştat boği mavjud; ular orasida Yosemit va Ajal vodiysi bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kaliforniya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/965 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKaliforniya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/965
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/965
Raqamlarda
Aholi soni · 1-aprel 2020
39,5 mln kişi
+0,7 %2016-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q99wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q2550328wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.