Badğis
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Badğis (dariy va paştu: بادغیس) — Afğonistonning şimoli-ğarbidagi viloyat. U Turkmaniston bilan çegaradoş va mamlakatning eng kam rivojlangan viloyatlaridan biri hisoblanadi. Manbalarda Badğis aholi punkti emas, viloyat sifatida tasvirlangan.
Tarixi
13Uzbek Vikipediyasiga köra, arablar istilosidan oldin viloyat Badghis qirolligining markazi bölgan; uning şohi Tarxon Tirek milodiy 709-yilda Umaviylar bosqiniga qarşilik körsatgan. 15-asrda temuriylar viloyatning yaylovlaridan yozgi yaylov sifatida foydalangan. 19-asr oxirida viloyat turkmanlar bosqinlari natijasida vayron bölgan. Inglizça manbada Badğis qadimda Ahamoniylar, Yunon-Baqtriya podşoligi, Sosoniylar, örta asrlarda Ğaznaviylar, Saljuqiylar, Ğuriylar va Temuriylar ta'sirida bölgani, şuningdek Gharjiston tarixiy hududi bilan boğliqligi aytiladi; şoir Hanzala Badğisiy 9-asr örtalarida şu yerda yaşagan.
Viloyat 1964-yilda Hirot va Meymane viloyatlarining qismlaridan ajratib taşkil etilgan. Tolibon hokimiyatni olganda Badğis ular qölga olgan oxirgi viloyatlardan biri bölgan; 2001-yilda Şimoliy ittifoq uni tezda qaytarib olgan. 2021-yildan viloyat Tolibon nazoratida. 2022-yil yanvarida 5,3 magnitudali zilzilada önlab odamlar halok bölgan.
Geografiyasi
13Viloyat Hirot, Ğor va Faryob viloyatlari hamda Turkmaniston bilan çegaradoş; maydoni 20 591 km². Relyefida tepaliklar, tekisliklar va Hindukuşning ğarbiy etaklari bor. Asosiy daryo — Murğob; u suğoriş uçun muhim. Şimoliy çegara Qoraqum çölining çekkasigaça yetadi, şimoliy tumanlarda mahalliy «çul» deb ataladigan lyoss va boşqa eol tuzilmalari uçraydi. Turkmaniston çegarasida Badxiz davlat qöriqxonasi joylaşgan.
Viloyat nomi haqida manbalar turliça: özbekça va rusça maqolalarda u forsça «bod-xez» (şamol manbai) sözidan, inglizça maqolada örta forsça wādgēs («toğ») sözidan kelib çiqqan deyiladi. Rusça maqolaga köra, şimolda yovvoyi pista daraxtzorlari, Murğob vodiysida qamişzorlar bor.
Aholisi
132021-yilda viloyat aholisi 559 297 kişi deb baholangan (MRRD, BMT va NSIA ma'lumoti). Rusça maqolada 522 100 kişi körsatilgan, inglizçada 2025-yil uçun taxminan 550 000. Tojiklar aholining 62 foizini (rusça maqolada 56–62 %), puştunlar 28 foizini (28–40 %) taşkil etadi; özbeklar, turkmanlar, hazoralar va baluçlar ham yaşaydi. Viloyat poytaxti — Qal'a i Naw, eng gavjum şahar — Bala Murğob. Viloyat yettita tumanga bölingan.
Iqtisodiyoti
13Qişloq xöjaligi aholi daromadining asosiy manbai. Viloyat 1990-yillar oxiridan kuçli qurğoqçilikdan aziyat çekkan; bu ön minglab odamning Hirot taşqarisidagi qoçqinlar lagerlariga ketişiga sabab bölgan. Badğis pista yetiştiriş böyiça Afğonistonda yetakçi, şuningdek gilamçilik hududlaridan biri. 1970-yillar oxirigaça qoraköl qöylari boqilgan. Viloyatda yagona aeroport — Qal'a i Naw aeroporti; 2012-yilda halqa yölining 233 km qismi qayta işga tuşirilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Örta asrlarda Ğarjiston markazi bölgan Marv al-Rud şahrining xarobalari Bala Murğob yaqinida joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Badğis // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/966 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABadğis. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/966
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/966
Raqamlarda
Aholi soni · 2021-yil
550 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q172052wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q107323710wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.