Maldivalar

Maldivalar (rasmiy nomi — Maldiv Respublikasi) — Janubiy Osiyoda, Hind okeanidagi atollarda joylaşgan orol davlat. Poytaxti — Male şahri, rasmiy tili — maldiv (divexi) tili.

Manbalarga köra, orollar ikki ming yildan ortiq oldin Seylon (hozirgi Şri Lanka) va Janubiy Hindistondan kelganlar tomonidan özlaştirilgan. Dastlabki davrda aholi budda diniga e'tiqod qilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada buddaviylik davri taxminan 1400 yil davom etgani aytiladi. Orollarga arablar va forslar kelgan; ilk yozma eslatma 947-yilga oid, deb körsatiladi. Islom dinini qabul qiliş sanasi haqida manbalar bir xil emas: özbekça va rusça manbalarda 1153-yil keltirilgan, inglizça Vikipediyada esa «1153 (yoki 1193)» deyiladi. Özbekça Vikipediyaga köra, 1153-yilda islom sultonligi vujudga kelgan, Didi sulolasi esa 1968-yilgaça hukmronlik qilgan. Rusça Vikipediyada sulola hukmronligi 14-asrdan 1968-yilgaça, deb yoziladi, 1953-yilda esa respublika e'lon qilinib, 1954-yilda sultonlik tiklangani aytiladi.

1558-yilda portugallar Maleni egalladi. Rusça Vikipediyaga köra, 1573-yilgi qözğolonda ular quvib çiqarilgan. 17-asrda orollarda gollandlar hukmronligi örnatildi. 1796-yilda Buyuk Britaniya Seylondan gollandlarni siqib çiqardi; 1887-yilda Maldivalar Britaniya protektoratiga aylandi. Mamlakat 1965-yilda mustaqillikka erişdi (26-iyul — Mustaqillik kuni), 1968-yilda respublika deb e'lon qilindi. Maldivalar 1965-yildan BMT a'zosi. Özbekiston bilan diplomatik aloqalar 1994-yil 7-dekabrda örnatilgan.

Arxipelag Hind okeanida, Hindistonning janubiy uçidan taxminan 450 km janubi-ğarbda (inglizça Vikipediyada — materikdan taxminan 750 km) joylaşgan. Rusça va inglizça manbalarga köra, u 26 atoldan iborat. Quruqlik maydoni — 298 km², dengiz suvlari bilan birga taxminan 90 ming km². Eng baland nuqta 2,4 m (Adda atoli). Inglizça Vikipediyada bu dunyodagi eng past joylaşgan davlat ekani aytiladi. Aholisi: 2014-yilgi röyxatga olişda 402 071 kişi (rusça Vikipediya), 2022-yilda 515 132 kişi (inglizça Vikipediya). Özbekça Vikipediyada 2012-yilda 324 ming kişi deyilgan.

Iqlimi tropik, mussonli. Yillik yoğin şimolda örtaça 2540 mm, janubda 3810 mm. Marjon riflarida 1100 turga yaqin baliq yaşaydi. 1998-yilda El-Nino tufayli suv harorati kötarilib, marjonlarning katta qismi nobud bölgan.

Maldivalar — respublika. Özbekça Vikipediyaga köra, davlat boşliği — prezident, qonun çiqaruvçi hokimiyat — bir palatali parlament (majlis); ijroiya hokimiyatni prezident va u tayinlaydigan vazirlar mahkamasi amalga oşiradi. Mamlakat Hamdöstlik, BMT, Islom hamkorligi taşkiloti va Janubiy Osiyo hududiy hamkorligi assotsiatsiyasi (SAARC) a'zosi. 2016-yil oktyabrda Hamdöstlikdan çiqqan, 2020-yil 1-fevralda qayta qabul qilingan.

Baliqçilik tarixan asosiy faoliyat bölgan; inglizça Vikipediyaga köra, hozir u tez rivojlanayotgan sayyohlik sohasidan keyin ikkinçi örinda turadi. Jahon banki mamlakatni örta darajadan yuqori daromadli iqtisodiyotlar qatoriga kiritadi. Qişloq xöjaligining asosi — kokos palmasi. Eksportda quritilgan va dudlangan baliq, hunarmandçilik buyumlari, kokos mahsulotlari bor. Pul birligi — rufiya.

Aholining asosiy qismi maldivlar (divexilar); asosiy din — islom. Rusça Vikipediyaga köra, hozirgi «Tanu akuru» yozuvi 16-asrda joriy etilgan. Inglizça Vikipediyada maldiv tili, ilk yozuvlari, me'morçiligi va urf-odatlarining ildizlari buddaviylik davriga borib taqalişi aytiladi. Gazetalardan «Aafathis» va «Xaviru» naşr etiladi.