Malik
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Malik (arab. ملك — ega, hukmron) — arab monarxiya unvoni, şuningdek, şu unvonga ega şaxs. Ingliz va rus tillaridagi manbalarda u odatda «qirol» yoki «podşoh» deb tarjima qilinadi. Bu unvon tarixan turli davlatlarda va qabilalarda qöllangan.
Vazifalari
13Malikning vazifalari unvon qöllangan davr va hududga qarab farq qilgan. Asosan malik — qirollik (arabça mamlaka) hukmdori bölgan. Bahrayn, Iordaniya, Marokaş va Saudiya Arabistonida hozir ham davlatni malik boşqaradi.
Xorazmşohlar davlatida malik harbiy unvon bölib, 10 ming kişilik otliq qöşinga qömondonlik qilganlarga berilgan (masalan, A'zam Malik, Temur Malik). Bu unvonga quyi qatlam vakillari kamdan kam sazovor bölgan. Janglarda alohida jasorat körsatgan maliklarga xon unvoni berilgan.
Afğon qabilalarida malik — qabila yoki uruğ boşliği, qişloq yoki mahalla oqsoqoli. Puştunlarning Pokistondagi qabila hududlarida maliklar mahalliy nizolarda hakam, davlat siyosatini şakllantirişda vositaçi, soliq yiğuvçi, qişloq va şahar kengaşlari boşliği hamda viloyat va milliy jirgalar va parlamentga vakil vazifasini bajargan.
Tarixi
13Ingliz Vikipediyasiga köra, bu söz qadimgi semit tillarida «şoh» ma'nosini bergan: şarqiy semit tillarida va arab tilida, şuningdek, şimoliy-ğarbiy semit tillarida M-L-K şaklida Oxirgi bronza davrida qayd etilgan.
Islomgaça bölgan arab davlatlari (Facsoniylar, Lahmiylar)da malik hukmdor bölgan; şuningdek, Markaziy Arabistondagi qabilalar konfederatsiyasi va Janubiy-Şarqiy Arabistonning ba'zi qabilalari boşliqlari, Xadramavtdagi kinda qabilasi zodagonlari ham şunday atalgan. Islom paydo bölgaç, atama musulmon bölmagan hukmdorlarga nisbatan ham qöllangan. Arab xalifaligi parçalangaç, uning hududida vujudga kelgan mustaqil davlatlar hukmdorlari malik deb atala boşlandi.
Sosoniylar davriga oid «Tansara maktublari» (260 yil)da aytilişiça, malik unvoni şohanşoh tomonidan faqat şoh xonadoni a'zolariga va çegara hududlari hokimlariga berilgan. Möğullar bosib olgan ba'zi mamlakatlarda (13–14-asrlar) mahalliy hukmdorlar malik deb atalgan. Saljuqiylar davlati va Rum sultonligida malik sulton bölmagan sulola a'zolariga berilgan unvon edi.
20-asrda malik unvoni bilan Misr (1922–1953), Iroq (1921–1958) va Liviya (1951–1969) boşqarilgan. Saudiya Arabistoni qirolligi 1932-yil 22-sentabrda taşkil topgan.
Qur'oni karimda «malik» sözi podşoh ma'nosida, şuningdek, Allohning sifatlaridan biri sifatida ham qöllanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Malik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1054 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMalik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1054
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1054
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.