Malinke

Malinke, ya'ni maninka — Ğarbiy Afrikada tarqalgan mande tillaridan biri. Bu nom bir-biriga yaqin bir neça til va lahjani bildiradi; u malinke (maninka) xalqining ona tilidir.

Malinke mande tillari oilasining mandingo (manden) guruhiga kiradi. Özbekça Vikipediyada u bamana va diula tillari bilan birga mandingo til birligini taşkil etişi aytiladi. Inglizça Vikipediyada aniqroği Şarqiy maninka deb nomlanadi va janubi-şarqiy manding kiçik guruhiga kiritiladi; mande oilasi esa, ehtimol, Niger–Kongo tillar bilan boğliqligi qayd etilgan. Rus tilidagi Vikipediyada maninka nigeriya-kongo tillarining mande oilasiga mansub manden guruhi tili sifatida berilgan.

Malinke Senegal va Gvineyada, qisman Mali, Liberiya va Syerra-Leoneda tarqalgan. Rus va ingliz Vikipediyasida Kot-d'Ivuar ham tilga olinadi. Gvineya va Malida u «milliy til» maqomiga ega (rus Vikipediyasi); Liberiya, Senegal, Syerra-Leone va Kot-d'Ivuarda rasmiy maqomi yöq.

Sözlaşuvçilar soni manbalarda har xil körsatilgan: özbekça Vikipediyada 4 mln ga yaqin, rus Vikipediyasida Gvineya va Malida 3 300 000, inglizça Vikipediyada Gvineyaning özida 3,1 mln kişi. Ingliz Vikipediyasiga köra, Gvineyaning Yuqori Gvineya mintaqasida u asosiy tildir.

Lahjalari orasida konya (koranko), manya, mau sinya (özbekça Vikipediya), şuningdek maninka-mori, sankaran, Manden mintaqasi manikasi, Kita maninkasi va şimoli-ğarbiy maninka (rus Vikipediyasi) bor. Maninka-mori dastlab Kankan şahri atrofi lahjasi bölgan va tez rivojlanayotgan adabiy maninka tilining asosi hisoblanadi. Lahjalar orasidagi farqlar qat'iy belgilanmagan.

Gvineyada maninka lotin asosidagi rasmiy yozuvda, lotin asosidagi eskiroq rasmiy imloda hamda nko yozuvida yoziladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, malinke Mali imperiyasi davrida saroy va davlat boşqaruvi tili bölgan.

Özbekça Vikipediyada malinkeda unlilar tizimi rivojlangani, oçiq, çöziq va burun fonemalar mavjudligi aytiladi. Til analitik bölib, morfologiyasi yaxşi rivojlanmagan; gapda qat'iy söz tartibi va kömakçilar muhim örin tutadi. Rus Vikipediyasida esa til grammatik tuzilişi böyiça agglyutinativ deb ta'riflangan — bu baholar bir-biriga zid.

Inglizça Vikipediyada Gvineyaning Wudala lahjasi tavsiflangan. Unda tört ton (yuqori, past, kötariluvçi, tuşuvçi) bor; aniqlik belgisi tuşuvçi suzuvçi tondir. Unlilar sifati: i, e, ɛ, a, ɔ, o, u; ularning hammasi qisqa yoki çöziq, oğizli yoki burunli bölişi mumkin. Burun unlilaridan keyin ayrim jarangli undoşlar burunlaşadi: b — m, j — ɲ, l — n. Masalan, oğizli unlida tugagan otlar köplikni -lu, burun unlisida tugaganlari -nu bilan hosil qiladi.