Marvirud
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Marvirud (Marvarrud, Marv ar-Rud) — Xurosondagi örta asrlar şahri. Uzbekça manbada u Bolo Murğob yoki Maruçaq şahrining eski nomi sifatida qayd etilgan.
Tarixi
13Özbek Vikipediyasiga köra, Marvirud örnida qadimda Iskandar Makduniy Marğiyonada qurgan Aleksandriya şahri bölgan, keyinçalik uni salavkiylardan Antiox qayta tiklagan. Rus va ingliz Vikipediyalarida esa şaharning asos solinişi Sosoniylar şohi Bahrom Ğur bilan boğlanadi. Bu ma'lumotlar bir-biridan farq qiladi.
Islomgaça bölgan davrda joy Marvirot (Marvirōd) deb atalgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, 553-yilda bu yerda nasroniy-nestorian episkopligi mavjud bölgan. 652-yilda arablar istilosi paytida şahar hokimi Bodom arablar himoyasiga ötgan. 777-yilda Marvirud, Tolaqon va Guzgon xorijiy Yusuf al-Barm as-Saqafiy hokimiyati ostiga ötgan.
Ibn Xurdodbeh keltirgan ma'lumotga köra, 826–827-yillarda Marvirud Xurosonda xiroj miqdori böyiça oltinçi örinda turgan: Nişopur, Marv, Niso, Tus va Abivarddan keyin. Bu davrda u Balx, Kobul, Omul va Xorazmdan muhimroq bölgan. 10-asr geograflari uni va unga qaram Diza hamda Qasr-i Ahnaf qişloqlarini gullab-yaşnagan qişloq xöjaligi hududi sifatida tasvirlagan. Al-Muqaddasiyga köra, 10-asr oxirida şahar Ğarçiston mahalliy hukmdorlari (şirlar) qaramoğida bölgan.
Saljuqiylar davrida ham şahar gullab-yaşnagan: Sanjar uning atrofiga 5 ming qadam uzunlikdagi devor qurgan. Keyinçalik hudud Ğurilar va Xorazmşohlar örtasidagi janglar maydoniga aylangan; Ğiyosiddin Muhammad bilan Sultonşoh örtasidagi hal qiluvçi jang şahar yaqinida bölgan (ingliz Vikipediyasida 1190-yil). Şahar möğullar bosqinidan vayron bölmagan, ammo temuriylar davrida xarobaga aylangan. Marvirud nomi sönggi marta Şarafiddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»sida uçraydi; Yazdiy davrida şahar Murğob nomi bilan maşhur bölgan.
Geografiyasi
13Şahar Murğob daryosining öng qirğoğida, qadimiy Marvdan (Marv-i Şohijon) daryo böylab yuqorida, Murğob Ğarçiston toğlaridan çiqadigan joyda joylaşgan. Nomi forsça «Marv daryosi» ma'nosini bildiradi; örta asrlarda uni «Kiçik Marv» (Marv-i Kuçak) deb ham ataşgan.
Joylaşuvi haqida turli fikrlar bor. Rus Vikipediyasiga köra, tavsif Afğonistondagi Bolo Murğob xarobalariga mos keladi (sovet tadqiqotçilari bu xulosani notöğri hisoblagan). V. A. Jukovskiy va G. Rolinson uni Bolo Murğobdan 20 km şimoldagi Maruçaq (Maruçak) qişloği bilan aynan deb hisoblagan. Ingliz Vikipediyasiga köra, Maruçaq nomi şahardan olingan, ammo u şaharning Qasr-i Ahnaf nomli sobiq çekkasi örnida bölişi mumkin.
Iqtisodiyoti
1310-asr geograflari Marvirud atrofini rivojlangan qişloq xöjaligi hududi deb ta'riflagan. Şahar jome masjidi yoğoç ustunlarga qurilgan va yopiq bozor markazida joylaşgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Marvirud al-Marvarrudiy astronomlar oilasi (Xolid, Muhammad va Umar) vatani hisoblanadi. Bağdodning Dumaloq şahridagi Harbiya mahallasining bir qismi şu şahar aholisi nomi bilan Marvrudiya deb atalgan. 2016-yilda Maruçaqdagi qadimiy qal'a Marvirud bilan aynan deb hisoblanadi, uni toliblar portlatib vayron qilgani ma'lum bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Marvirud // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/826 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMarvirud. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/826
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/826
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q11935738wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q48210wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.