Maseru

Maseru — Lesoto poytaxti va mamlakatning eng yirik şahri, Maseru tumanining ma'muriy markazi. Şahar nomi sesoto tilida «qizil qumtoşlar joyi» ma'nosini bildiradi.

Şahar 1869-yilda Basutolend Britaniya protektoratiga aylangaç, Britaniya politsiya posti sifatida asos solingan. Rus tilidagi maqolada uni basuto yetakçisi Moşeş I asos solgan deyiladi; maqolaga köra, post Basuto va Orange Erkin Davlati örtasidagi uruşdan keyin çegarani qöriqlaş uçun qurilgan. Maseru 1869–1871-yillarda ma'muriy markaz bölgan, 1871–1884-yillarda boşqaruv Keyp koloniyasida joylaşgan, 1884-yildan yana poytaxt bölgan. 1880–1881-yillardagi Qurol uruşi vaqtida şaharda köplab binolar yondirilgan.

1904-yilda Standard Bank bölimi oçilgan, 1905-yilda Kaledon daryosi ustidagi temir yöl köprigi qurilib, temir yöl bekati paydo bölgan. 1933-yilda şaharga elektr ta'minoti kelgan. 1966-yilda Lesoto mustaqillikka erişgaç, Maseru yangi davlat poytaxti bölib qoldi. Şundan keyin şahar tez kengaydi: 1980-yilda hudud 23 km² dan 138 km² gaça oşirilgan. 1990-yillarda tartibsizliklar bölgan; ingliz tilidagi maqolaga köra, 1998-yilgi saylovdan keyingi tartibsizliklar va talonçilik şaharga katta zarar yetkazgan, zararni tiklaş qiymati taxminan 2 milliard rand (350 million AQSH dollari) deb baholangan.

Maseru Lesotoning ğarbida, JAR bilan çegarada, Kaledon (Mohokare) daryosi böyida, Maloti toğlari etagida joylaşgan. Daryo ustidagi köprik şaharni JARdagi Ledibrand şaharçasi bilan boğlaydi. Dengiz sathidan balandligi manbalarda turliça: özbekça maqolada 1500 m, rus va ingliz tillaridagi maqolalarda 1600 m. Şahar maydoni — 138 km². Daryoning qaysi qirğoğida joylaşgani ham manbalarda turliça körsatilgan: özbekça maqolada çap sohil, rus tilidagi maqolada çap sohil deyilgan bölsa-da, daryo çegarani belgilaydi.

Iqlimi subtropik toğli: yoz issiq va yomğirli, qiş salqin yoki sovuq. Dekabrdan martgaça örtaça harorat taxminan 22 °C, iyundan sentabrgaça taxminan 9 °C. Eng issiq oy — yanvar (15–33 °C), eng sovuq oy — iyul (−3 dan 17 °C gaça).

2006-yilda şaharda 227,9 ming kişi, aglomerasiyada 436,4 ming kişi yaşagan. 2016-yilgi röyxatga olişda aholi 330 760 kişini taşkil etgan — bu mamlakat aholisining taxminan yettidan biri va şahar aholisining yarmiga yaqini. 1986-yilda aholi 98 017, 1996-yilda 137 837 kişi bölgan. Aholining 99 foizdan köpi basuto xalqiga mansub; asosiy muloqot tili — sesoto, ingliz tili ham rasmiy maqomga ega. Şahar Maseru katolik arxiyeparxiyasining markazi.

Maseru — mamlakatning asosiy iqtisodiy markazi va transport tuguni. Savdo Kingsvey köçasi böylab joylaşgan ikki markaziy iş tumanida jamlangan: ğarbiy tumanda idoralar, yirik dökonlar va banklar, şarqiy tumanda kiçik korxonalar, bozorlar va köça savdogarlari bor. Şimoldagi sanoat hududida un tegirmonlari, janubdagi Tetsane tumanida töqimaçilik va poyabzal korxonalari joylaşgan. 2004-yilgaça Xitoy sarmoyasi hisobiga töqimaçilik sanoati ösgan, keyinçalik susaygan.

Şahardan Marsel (JAR) bilan temir yöl boğlangan, ammo yölovçi taşiş yöq. Şahar avtobus qatnovi tizimining asosiy tuguni; xalqaro aeroport — Moşveşve I nomidagi aeroport.

Şaharda Milliy muzey, Milliy arxiv, Milliy kutubxona, Lesoto qişloq xöjaligi kolleji (1955) va politexnika instituti (1906) bor. Lesoto Milliy universiteti Maserudan 24 km (ingliz tilidagi maqolada 32 km) uzoqlikdagi Roma şaharçasida joylaşgan. Diqqatga sazovor joylar: Ğalaba Bibi Maryam katolik sobori, Avliyo Ioann anglikan çerkovi, qirol saroyi, parlament binosi. Asosiy sport inşooti — 20 000 dan 25 000 gaça tomoşabin siğadigan «Setsoto» stadioni.