Meniskli teleskop
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Meniskli teleskop — [[Astronomiya|astronomik]] kuzatişlar uçun möljallangan közgu-linzali (katadioptrik) optik asbob. ÖzME'ga köra, uning asosiy qismlari — menisk, ya'ni ikki tomoni bir yönalişda egilgan linza, va botiq sferik közgu. Barça optik sirtlari sferik şaklda bölgani holda, u turli tasvir buzilişlarini — aberratsiyalarni yaxşi bartaraf etadi va keng maydonda yuqori sifatli tasvir beradi. Inglizça Vikipediyada bu tizim sovet optigi nomi bilan Maksutov teleskopi deb ataladi.12
Ixtiro qilinişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, menisk korrektorli teleskopni 1941-yilda sovet optigi Dmitriy Maksutov patentlagan. Maksutov 1930-yilda Bernhard Şmidt yaratgan kamera ğoyasidan foydalangan: unda sferik közguning xatolari maxsus şakldagi linza yordamida tuzatilgan edi. Maksutov murakkab şakldagi Şmidt plastinkasini sirtlari sferik bölgan oddiyroq menisk korrektor bilan almaştirişni taklif qilgan. Xuddi şu yili Gollandiyada Albert Bauvers ham öxşaş konstruksiyani mustaqil ravişda ixtiro qilgan; uruş davridagi maxfiylik tufayli ular bir-birining işidan bexabar bölgan. Maksutov tizimining tavsifi 1944-yilda ilmiy jurnalda çop etilgan va tez orada köplab variantlari paydo bölgan.
Işlaş tamoyili
13Rusça Vikipediyaga köra, sferik közguni tayyorlaş parabolik yoki giperbolik közguga nisbatan ança oson, biroq sferik közguning özi kuçli sferik aberratsiyaga ega. Menisk korrektor bu xatoni teskari xato bilan muvozanatlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, menisk odatda teleskopning kiriş teşigiga töliq diametrda örnatiladi. Köp uçraydigan Kassegren variantida ikkilamçi közgu sifatida menisk içki sirtining markazidagi alyuminiy bilan qoplangan kiçik doğ xizmat qiladi.
Afzalliklari va kamçiliklari
13Rusça Vikipediyaga köra, bunday teleskopning trubasi yopiq bölgani uçun içki optik qismlar ifloslanmaydi va truba içida havo oqimlari kam hosil böladi. Ikkilamçi közgu korrektorda qattiq mahkamlangani uçun sozlanişi buzilmaydi. Truba bir xil diametr va fokus masofasidagi boşqa turdagi teleskoplarga qaraganda ança ixçam. Kamçiliklari: katta diametrli korrektor tayyorlaş qiyin va qimmat, şu sababli eng yirik asboblarning diametri ham 2 metrdan oşmaydi; korrektor şişasi yoruğlikning bir qismini yutadi.
Qöllanilişi
13ÖzME'ga köra, meniskli teleskop fotografik teleobyektiv vazifasini ham ötay oladi. Rusça Vikipediyaga köra, közgu-linzali tizimlar foto va kino teleobyektivlarida keng qöllangan, sovet obyektivlarida asosan Maksutov tizimidan foydalanilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1950-yillardan boşlab Maksutov teleskoplari havaskor astronomlar uçun ham sotila boşlagan.
ÖzME'ga köra, Özbekiston Fanlar akademiyasining Astronomiya institutida közgusining diametri 1500 mm bölgan meniskli teleskop örnatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Meniskli teleskop // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3559 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMeniskli teleskop. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3559
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3559
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Зеркально-линзовые оптические системыru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Maksutov telescopeen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.