Metafizika
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Метафизика→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 142
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Metafizika (yunonça «meta ta physika» — «fizikadan keyingi») — borliqning eng umumiy asoslari va tub mohiyatini, sezgi orqali bevosita idrok etib bölmaydigan ibtidolarini örganuvçi falsafa bölimi. Inglizça Vikipediyaga k…
+ ## Atamaning kelib çiqişi
+ ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, atama Aristotelning birinçi sabablar haqidagi 14 kitobdan iborat ma'ruzalari bilan boğliq. Faylasuf vafotidan söng Andronik Rodosskiy uning asarlarini töplab naşr etganda, bu kitoblarni f…
+ ## Predmeti
+ ÖzME tuşuntirişiça, fizika bevosita sezgi bilan qamrab olinadigan obyektlarni örgansa, metafizika sifat, mohiyat, mazmun kabi bevosita körib bölmaydigan, faqat narsa va hodisalarning özaro aloqasida namoyon böladigan tuş…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy metafizika xususiy narsalar va umumiy tuşunçalar (universaliyalar) farqi, mumkinlik va zaruriyat, erkin iroda va determinizm kabi masalalarni ham qamrab oladi. Tadqiqotda asosan aqli…
+ ## Tarixi
+ Rusça Vikipediyaga köra, metafizik tafakkur Aristoteldan oldin, falsafa bilan birga paydo bölgan; Platonda u hissiy voqelikdan jismsiz mohiyatlarga kötariluvçi dialektika usuli sifatida körinadi. Inglizça Vikipediyaga kö…
+ Örta asrlarda metafizika borliqni aql bilan bilişning oliy şakli deb tan olingan, lekin vahiy orqali berilgan bilimga böysundirilgan. ÖzME'ga köra, şu davrda erkinlik va zaruriyat, tasodif va qonuniyat tuşunçalari aniqla…
+ ÖzME'ga köra, metafizika masalalari Örta Osiyo mutafakkirlari ta'limotida ham keng örin olgan. [[m:1091|Abu Ali ibn Sino]] uni borliq haqidagi ta'limot deb ta'riflagan va uning tört xil obyektini ajratgan: moddiylikdan b…
+ Yangi davrda Rene Dekart «Fikrlayapman, demak, mavjudman» qoidasi orqali metafizikani özlikni anglaş asosida qayta qurgan. Rusça Vikipediyaga köra, XVIII asrda metafizika inqirozga uçragan: undan aniq fanlar ajralib çiqq…
+ ## Hozirgi holati
+ Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, XX asrda an'anaviy metafizika tanqid ostida qolgan bölsa-da, Edmund Gusserl fenomenologiyasi va Martin Haydegger falsafasi orqali ontologiyaga qiziqiş qayta jonlangan, metafizik tadqi…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 5-jild, 452–453-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 95
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)