Mohammad Amin
SaqlaşBoşqa nomlari: Muhammad Aminxon · Muhammad Amin Bahadur Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Muhammad Aminxon (1817, Xiva – 1855, Saraxs) — Xiva xonligida özbeklarning Qönğirot sulolasiga mansub 7-hukmdor. U 1845–1855-yillarda xonlikni boşqargan va jangda halok bölgan.
Hayoti
13Muhammad Amin 1817-yilda Xivada tuğilgan. Inglizça manbaga köra, u Olloqulixonning öğli edi. 1845-yilda ukasi Rahimqulixon (1842–1845) vafotidan söng hokimiyatga keldi. Özbekça Vikipediyaga köra, Rahimqulixon davrida unga Hazorasp hokimligi topşirilgan.
Uning hukmronligi davrida markaziy hukumatning köçmançi qabilalarni tinçlantirişga qaratilgan harakatlari bir munça muvaffaqiyatga erişgan. Ingliz tilidagi maqolada esa bu urinişlar katta muvaffaqiyatsiz bölgani aytiladi. Xon Marv uçun Buxoro amirligiga qarşi va Xurosonga 10 dan ortiq yurişlar qilgan. Inglizça maqolaga köra, olti yurişdan söng u Marv qal'asini va Yölotan istehkomini egallagan.
Taşqi aloqalari
13Muhammad Amin davrida Rossiya, Usmonli imperiyasi, Eron va Afğoniston bilan diplomatik aloqalar saqlanib turdi. 1846-yil dekabrda Orenburgga Xiva elçilari — Qiliç Niyozmuhammedov va Şukrulloboy Miskinov yetib keldi. Ular Sankt-Peterburgga 1847-yilda kelgan: özbekça va rusça maqolalarda sana 9-mart, inglizça maqolada 19-mart deb körsatilgan.
Elçilar Rossiya tomonidan Sirdaryoning Orol dengiziga quyiliş joyi yaqinida qurilgan Raim istehkomini buzişni talab qildi. Imperator Nikolay I bunga rad javobini berdi. 1847–1848-yillarda Xiva otryadlari bilan rus harbiy qismlari örtasida kiçik töqnaşuvlar böldi. Muvaffaqiyatga erişilmagaç, xon masalani tinç yöl bilan hal qilişga urindi: 1850-yilda Xiva elçisi Xoja Mahram Allaberdiyev Peterburgga bordi. Biroq muzokaralar natija bermadi.
Madaniy va xöjalik faoliyati
13Uning davrida Xivada xon nomidagi eng katta madrasa qurilgan; unda 260 talaba tahsil olgan. Madrasa, talabalar va öqituvçilar xarajatlarini qoplaş uçun xonlikning turli hududlarida köp yer va vaqf mulklari ajratilgan. Bu madrasa hozir YuNESKOning Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan Içan qal'a tarkibiga kiradi. Şuningdek, maşhur Kalta minor qurilişi boşlangan; inglizça maqolaga köra, u eng baland minora bölişi rejalaştirilgan, xon ölimi bilan quriliş töxtagan. Tarixçi Ogahiy saroyda Xorazm tarixini yozgan.
Ogahiyning ma'lumotiga köra, 1850-yilda xon mamlakat böylab sayohatga çiqqan va Köhna Urganç yaqinida Şarqrovuq töğonini qurişni buyurgan; töğon isyonkor yovmutlarni suvdan mahrum qiliş uçun qurilgan. 1847–1848-yillarda Xiva atrofidagi bir qança qişloqlarda yangi hovlijoy boğlar barpo etilgan; bu hovlilarda 286 qul işlagan, xonning barça qullari soni esa 1500 dan oşgan.
Vafoti
131855-yilda xon Saraxs vohasiga, teke turkmanlariga qarşi yuriş qildi. Turkmanlar Maşhad hokimi Faridun Mirzodan yordam söradi; u Darband qal'asidan yetti ming, Xurosondan yana uç ming kişi yubordi. Jangda Xiva qöşini mağlub böldi. Özbekça maqolaga köra, xon asirga olinib, boşi olingan; rusça maqolada u jangda halok bölgani va u bilan birga 30 ga yaqin amaldor ölgani yoziladi.
Uning örniga öğli Abdullohxon ötirdi, ammo olti oydan keyin isyonçi qabilalarga qarşi jangda halok böldi. Keyin Qutluğmurodxon taxtga çiqib, şunday taqdirni boşidan keçirdi. Söng Said Muhammadxon (1856–1864) hokimiyatga keldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mohammad Amin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1464 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMohammad Amin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1464
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1464
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Xiva 1817–1845 · 28 yil
Xivada tuğilgan; Rahimqulixon davrida unga Hazorasp hokimligi topşirilgan.
Xiva 1845–1855 · 10 yil
Xiva xonligining 7-hukmdori sifatida hukm surdi, madrasa va Kalta minor qurilişi şu davrda boşlandi.
Saraxs 1855
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q4308809wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Aminxonuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.