Adam Mitskeviç
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Adam Mitskeviç (polyakça Adam Bernard Mickiewicz; 1798-yil 24-dekabr — 1855-yil 26-noyabr) — polyak şoiri, dramaturg va publitsist, polyak milliy ozodlik harakatining arbobi. ÖzME uni polyak adabiyotida romantizm oqimining asosçisi deb ataydi. Rusça Vikipediyaga köra, u Yuliuş Slovatski va Zigmunt Krasinski bilan birga romantizm davrining uç buyuk polyak şoiridan biri hisoblanadi va XIX asr polyak, litva, belarus hamda ukrain adabiyotlarining şakllanişiga katta ta'sir körsatgan. Asosiy asarlari — «Qrim sonetlari», «Konrad Vallenrod», «Dzyadlar» va «Pan Tadeuş».1
Yoşligi va ilk ijodi
13ÖzME'ga köra, Mitskeviç Novogrudok yaqinidagi Zaosye qişloğida tuğilgan. Rusça Vikipediya bu joy hozirgi Belarus hududida ekanini, otasi Novogrudokda advokat bölgan mayda zodagon ekanini qayd etadi. U Vilno universitetida tahsil olib, 1819-yilda uni tamomlagan. Talabalik yillaridayoq polyak yoşlarining «Filomatlar» («Fan döstlari») va «Filaretlar» («Yaxşilik döstlari») nomli maxfiy vatanparvarlik uyuşmalarida faol qatnaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, universitetdan söng Kovno (hozirgi Kaunas) şahrida öqituvçilik qilgan.
1822-yilda çiqqan «Şe'riyat» töplamining birinçi jildi, ÖzME ta'biriça, Polşa adabiyotida romantik yönalişning manifesti böldi. Bu jildga ballada va romanslar hamda romantik şe'riyat haqidagi muqaddima kirgan. 1823-yilgi ikkinçi jildga «Grajina» liro-epik dostoni kiritilgan; ÖzME'ga köra, şu asar bilan Mitskeviç polyak adabiyotida «şe'riy qissa» janrini boşlab bergan.
Surgun yillari
131823-yilda «Filaretlar» işi böyiça Mitskeviç qamoqqa olingan, keyin esa çor hukumati uni Litvadan çiqarib yuborgan. 1824—1829-yillarda u Rossiyada — Sankt-Peterburg, Odessa va Moskvada yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, şu davrda dekabristlar Kondratiy Ryleyev va Aleksandr Bestujev bilan, Aleksandr Puşkin, Pyotr Vyazemskiy kabi rus adiblari bilan yaqinlaşgan. ÖzME bu yillarni şoir ijodiy kamolotining muhim bosqiçi deb baholaydi: 1825-yilgi Qrim sayohati taassurotlari asosida «Qrim sonetlari» (1826) yaratilgan, 1828-yilda esa litvaliklarning salibçi ritsarlarga qarşi kuraşi haqidagi «Konrad Vallenrod» dostoni naşr etilgan.
Emigratsiya va «Pan Tadeuş»
131829-yilda Mitskeviç Rossiyani tark etib, Germaniya, Şveytsariya va Italiyada yaşagan, 1832-yildan esa Parijga joylaşgan. Şu yili «Dzyadlar» dramatik dostonining uçinçi qismi çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, unda filaretlar ustidan olib borilgan tergov tasvirlanadi va Polşani «xalqlar Masihi» sifatida körsatuvçi «polyak messianizmi» ğoyasi ilgari suriladi.
1834-yilda naşr etilgan «Pan Tadeuş» dostoni 12 qöşiqdan iborat. ÖzME uni polyak xalqining milliy epopeyasi, eski polyak turmuşining qomusi deb ta'riflaydi: asar qahramonlarining tipik va ayni paytda yorqin individual qiyofasi, tilining boyligi bilan ajralib turadi.
Keyingi faoliyati
13ÖzME'ga köra, Mitskeviç 1840—1844-yillarda Parijda slavyan adabiyotlaridan ma'ruzalar öqigan. Rusça Vikipediya qayd etişiça, u 1840-yilda Kollej de Fransda slavyan adabiyoti kafedrasining birinçi professori bölgan, biroq 1845-yilda ma'ruzalardan çetlaştirilgan. 1848-yilgi inqiloblar paytida u Rimda Avstriya hukmronligiga qarşi kuraşayotgan italiyaliklarga yordam beriş uçun polyak legionini tuzgan. 1849-yildan Parijda çiqqan «Xalq minbari» («La Tribune des Peuples») gazetasida muharrirlik qilgan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1855-yil kuzida u Rossiyaga qarşi kuraşayotgan fransuz va inglizlarga yordam beradigan yangi polyak legionini tuziş niyatida Konstantinopolga (hozirgi Istanbul) borgan va şu yerda vabodan vafot etgan. 1890-yilda uning xoki Parijdan Krakovga köçirilib, Vavel soborida dafn etilgan.
Özbek tilida
13ÖzME'ga köra, Mitskeviçning şe'rlarini M. Şayxzoda, Şuhrat, Muhammad Ali, Sayyor va boşqa şoirlar özbek tiliga tarjima qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Adam Mitskeviç // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4265 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAdam Mitskeviç. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4265
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4265
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мицкевич, Адамru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 652–653-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 652–653-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.