Nodira
SaqlaşBoşqa nomlari: Komila · Maknuna · Mohlaroyim · Nadira · Nodirabegim
Öqiş: 2 daqiqa
Nodira (asl ismi Mohlaroyim; 1792, Andijon – 1842, Qöqon) — özbek şoirasi, ma'rifatparvar va davlat arbobi. U çiğatoy turkiysi (özbek) va fors tillarida şe'r yozgan, Qöqon xonligi saroyida yaşagan.
Hayoti
13Nodira Andijon hokimi Rahmonqulbiyning oilasida tuğilgan. Özbek Wikipedia ma'lumotiga köra, otasi ming qabilasidan bölib, Qöqon hukmdori Olimxonning toğasi edi. Ingliz Wikipedia esa Rahmonqulbiyni Olimxonning amakisi (uncle) deb körsatadi. Rus Wikipedia şoiraning onasi Oyşa begim bilimli ayol bölganini yozadi.
Özbek Wikipedia ma'lumotiga köra, Nodira 1807-yilda Olimxonning ukasi Umarxonga turmuşga çiqarilgan; ingliz Wikipedia nikoh sanasini 1808-yil deb beradi. Umarxon ham „Amiriy“ taxallusi bilan şe'r yozgan. Ularning ikki öğli — Muhammadalixon (Ma'dalixon) va Sulton Mahmudxon bölgan. Umarxon 1810-yilda taxtga çiqqan, Nodira u bilan Qöqonga kelgan.
Umarxon 1822-yilda vafot etgaç, taxtga öğli Ma'dalixon ötirdi. Özbek Wikipedia uni 14 yoşli deb yozadi, rus Wikipedia esa 12 yoşli deydi (şuningdek, rus manbada Umarxonning vafoti bir joyda 1822, boşqa joyda 1821-yil deb berilgan). Özbek Wikipedia ma'lumotiga köra, davlatni asosan Nodiraning özi boşqargan.
Faoliyati
13Nodira madaniyat va san'atni rivojlantirişga intilgan. Zamondoşi qozi Abdunabi Xotifning tugallanmagan dostonida u oqila va ilm-söz qadriga yetadigan ayol sifatida tasvirlangan. U turli şaharlardan olimlar, hattotlar va naqqoşlarni saroyga çaqirtirgan, kitoblar köçirtirgan. Yaxşi işlagan kotiblarni „Zarrin qalam“lik mansabiga kötargan.
U bozor va rastalar, masjid, madrasa va karvonsaroylar qurilişiga e'tibor bergan. Göristoni kalondagi Madrasai Çalpak va Taqagarlik rastasidagi Mohlaroyim madrasasini qurdirgan; rus Wikipedia bu madrasalar 1824–1825-yillarda qurilganini, şuningdek, yetimxona va musofirxona ham barpo etilganini yozadi.
Ijodi
13Nodira „Nodira“, özbekça şe'rlarida „Komila“, forsça şe'rlarida „Maknuna“ taxalluslaridan foydalangan. Uning 10 mingga yaqin misradan iborat merosi yetib kelgan. Ğazal, muxammas, musaddas, ruboiy, fard kabi janrlarda ijod qilgan, Navoiy, Fuzuliy va Bedil an'analarini davom ettirgan. 1962-yilda Namanganda topilgan devonda „Nodira“ taxallusi bilan 180 şe'r (136 özbekça, 44 tojikça) jamlangan. Şarqşunoslik instituti fondida „Maknuna“ taxallusidagi 333 ğazalli devon ham saqlanadi.
Şe'riyatining asosini lirika taşkil etadi; muhabbat, sadoqat va vafo asosiy mavzulardandir. U şunday yozgan: „Muhabbatsiz kişi odam emasdur, Gar odamsan, muhabbat ixtiyor et!“
Vafoti
131842-yilda Buxoro amiri Nasrulloh Qöqonni egallab, Ma'dalixon, Sulton Mahmudxon va Nodirani qatl ettirgan. Özbek Wikipedia ma'lumotiga köra, ölimga hukm etilganlar orasida Nodiraning 14 yaşar nabirasi (matnda „öğli“) Muhammad Aminxon ham bor.
Merosi
13Nodira ijodi 1958-yildan boşlab bir neça bor naşr etilgan, asarlari çet tillarga tarjima qilingan, ğazallari maqom va xalq kuylariga solingan. Unga bağişlangan musiqali dramalar sahnalaştirilgan, „Nodirabegim“ filmi yaratilgan. Venerada bir krater uning nomi bilan atalgan (XSI, 1985). Özbekistonda köplab köça va muassasalar uning nomini olgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nodira // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1167 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANodira. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1167
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1167
Hayot yöli 2 bekat · Globusda köriş →
Andijon 1792–1810 · 18 yil
Andijon hokimi Rahmonqulbiy oilasida tuğilgan; 1807-yilda Umarxonga uylangan, keyin Qöqonga köçgan.
Qöqon 1810–1842 · 32 yil
Umarxon taxtga çiqqaç Qöqonga kelgan, 1822-yildan öğli Ma'dalixon bilan xonlikni boşqargan va 1842-yilda qatl etilgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q946905wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Nodirauz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.