Xiromiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xiromiy (asl ismi Mullo Qurbon; 1796, Kitob — vafot yili noma'lum) — XIX asrda yaşagan özbek şoiri, bir neça yirik doston muallifi. Xiromiy — uning taxallusi; ÖzME'ga köra, ayrim manbalarda u Mirzo Qurbon yoki Muhammad Qurbon nomi bilan ham uçraydi.
Hayoti
13Xiromiy Kitob viloyatidagi Çarmgaron guzarida tuğilgan, kenagas uruğidan bölgan. U Buxorodagi Mir Arab madrasasida öqigan, biroq moddiy qiyinçiliklar sababli tahsilni oxiriga yetkaza olmagan va 25 yoşida Kitobga qaytgan. Keyingi yillarda xattotlik, tabiblik va çarmgarlik bilan kun körgan. ÖzME'ga köra, şoir Buxoro amiri Nasrullaxonning bosqinlariga qarşi kuraşganlar tomonida turgan va Kitob mudofaasida qatnaşgan.
Ijodi
13ÖzME Xiromiyni iste'dodli va sermahsul şoir sifatida tavsiflaydi. U ötmiş allomalar merosidan saboq olgan, zamondoşlari Şavqiy, Hoziq, Vola va boşqa şoirlar bilan yaqin ijodiy aloqada bölgan. Ijodining ilk davrida Sa'diy, [[Alişer Navoiy|Navoiy]] va Zebunniso ğazallariga muxammaslar bitib, ularning badiiy an'analarini davom ettirgan.
Şoirning asosiy merosi dostonlardan iborat: «Çor darveş» (1834), «Mahfil oro» (1844–1856), «Tötinoma» (1854), «Ra'no va Zebo» (1856) va «Yusuf va Zulayho» (1862). Ularda zamonasidagi adolatsiz hukmdorlar, layoqatsiz hokimlar va jamiyatdagi illatlar haqidagi fikrlar aks etgan. Eng keng tarqalgani — «Çor darveş». U qoliplaş usulida, ya'ni bir hikoya içiga boşqa hikoyalar joylaştirilgan şaklda yozilgan: farzandsiz Ozodbaxt darveşlarning sarguzaştlarini tinglaydi, doston esa uning Baxtiyor ismli öğil körişi va murodiga yetişi bilan yakunlanadi.
Hajm jihatidan eng katta asari — 12 ming misradan iborat «Tötinoma». Unda töti aytib beradigan barça hikoyalar vafo va sadoqat ğoyasini tasdiqlaşga xizmat qiladi. «Ra'no va Zebo» ham qoliplaş usulida yozilgan bölib, pok muhabbatni uluğlaydi va inson huquqi, ijtimoiy tenglik, adolat kabi ğoyalarni ilgari suradi.
Merosi
13ÖzME ma'lumotiça, Xiromiyning adabiy merosi taxminan 30 ming misrani taşkil etadi. Asarlarining qölyozmalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida va Samarqand davlat universitetining asosiy kutubxonasida saqlanadi. «Çor darveş» 1960-yilda, «Ra'no va Zebo» 1962-yilda Toşkentda naşr etilgan. Şoir hayoti va ijodiga T. Qorayevning 1975-yilda çiqqan alohida kitobi bağişlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xiromiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3753 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXiromiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3753
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3753
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 9-jild, 124-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 124-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.