Mohammad Raxim II
SaqlaşBoşqa nomlari: Feruz · Muhammad Rahim Bahadur Khan II
Öqiş: 2 daqiqa
Muhammad Rahimxon II (taxallusi Feruz; 1845–1910) — Xorazm (Xiva) xoni, özbek qönğirotlar sulolasi vakili. U 1864-yildan 1910-yilgaça hukmronlik qilgan, şuningdek, şoir va bastakor sifatida ham tanilgan.
Hayoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, u 1845-yilda tuğilgan; inglizça Vikipediya tuğilgan yilni taxminan 1847-yil deb körsatadi. 1864-yilda otasi Said Muhammadxon vafotidan keyin taxtga ötirgan. Yoşligida Xivadagi Arab Muhammadxon madrasasida tahsil olgan. Ustozlaridan biri şoir va tarixçi Ogahiy bölib, unga şe'riyat, tarix va tarjima ilmidan saboq bergan.
Xonning hukmronligi davrida Rossiya, Usmonlilar imperiyasi, Eron va Afğoniston bilan diplomatik aloqalar örnatilgan. 1873-yilda K. P. fon Kaufman boşçiligidagi Rossiya armiyasi xonlikka hujum qilib, asosiy şaharlarni egallagan. 12-avgustdagi Gandimiyon şartnomasiga köra, xonlik Rossiyaga qaram bölib qolgan. Muhammad Rahimxon II Xorazmning oxirgi mustaqil xoni hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, rus bosqinidan keyin u Kaufman talabi bilan Xivada qullik va qul savdosini bekor qilgan. Rus manbasiga köra, 1896-yildan general-leytenant, 1904-yildan otliq general unvonlariga ega bölgan.
Madaniy faoliyati
13Xon saroyga adabiyot va san'at arboblarini töplagan. Tarjima işlari rivojlantirilib, fors va arab tilidagi asarlar özbek tiliga ögirilgan; inglizça manbada yuzdan ortiq asar, asosan fors tilidan çiğatoy turkiysiga tarjima qilingani aytiladi. Uning davrida Ogahiy va Bayoniy Xorazm tarixiga oid asarlar yozgan, Komil Xorazmiy maqomlar uçun nota yozuvini yaratgan.
1874-yilda Otajon Abdalov xon homiyligida Örta Osiyodagi birinçi litografik bosmaxonani taşkil etgan. Unda Navoiyning „Xamsa“si, Munisning „Devon“i va boşqa kitoblar naşr qilingan. Xon kutubxona yaratib, nodir kitoblarni köçirtirgan. Xiva şahrida Bayoniyning yozişiça, ön beşdan ortiq masjid va madrasa qurilgan; ulardan biri uning nomi bilan Muhammad Rahimxon madrasasi deb ataladi. Özbekça maqolada xon taşabbusi bilan 30 dan ortiq madrasa, masjid, minora va xonaqolar qurilgani, Qönğirot tumanida katta ariq (hozir „Xon arigi“) qazilgani ham aytilgan.
Ijodi
13Feruz taxallusi bilan mumtoz janrlarda, asosan işq mavzusida şe'rlar yozgan. Ğazallari öz davrida kuylangan. Şe'rlarini „Devoni Feruz“ (1879) nomli devonga jamlagan. U Şaşmaqom kuylarini örgangan, saroyda maqom ansamblini tuzgan va „Navo“, „Dugoh“, „Segoh“ maqomlariga kuylar boğlagan. Rus manbasiga köra, uning saroyida öttizdan ortiq şoir ijod qilgan va ular Navoiy an'anasini davom ettirgan.
Vafoti
13Muhammad Rahimxon II 1910-yilda vafot etdi, taxtga öğli Asfandiyorxon (1910–1918) ötirdi. Özbekça manbaga köra, Sayid Mahruyjon (Sayid Mohi Ruyi Jahon) maqbarasida dafn etilgan. Rus manbasida unga Rossiya imperiyasining bir qança orden va nişonlari berilgani qayd etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mohammad Raxim II // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1349 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMohammad Raxim II. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1349
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1349
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q3827288wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.