Norin viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Norin viloyati — Qirğiziston Respublikasi tarkibidagi viloyat, mamlakat markazida, Içki Tyanşanda joylaşgan. Markazi — Norin şahri. Rusça Vikipediyaga köra, bu Qirğizistonning eng katta viloyati bölib, toğ vodiylari va yonbağirlarini egallaydi. Janubi-şarq va janubda Xitoy bilan çegaradoş. ÖzME ma'lumotiga köra, maydoni 47,3 ming kvadrat kilometr.1
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, viloyat dastlab 1939-yil 21-noyabrda markazi Norin şahri bölgan Tyanşan viloyati sifatida tuzilgan va 1962-yil 30-dekabrda tugatilgan. 1970-yil 11-dekabrda u hozirgi nomi bilan qayta taşkil etilgan. 1988-yilda Issiqköl viloyatiga qöşib yuborilgan, 1990-yil 14-dekabrda esa yana alohida viloyat sifatida ajratilgan. Hozir viloyat beşta tuman — Oqtalaa, Otboşi, Jumğol, Qöçqor, Norin tumanlari — va Norin şahridan iborat.
Tabiati
13Viloyat hududi ğarbdan şarqqa tomon balandlaşib boradi. ÖzME'ga köra, janubi-şarqda Qaqşaltov tizmasi (eng baland nuqtasi 5982 metr), janubi-ğarbda Farğona tizmasi, şimolda Jumğoltov va Terskay-Olatov tizmalari çözilgan; içki qismida Jomatov, Otboşi, Moldotov kabi tizmalar bor. Ular orasida Qöçqor, Jumğol, Norin, Otboşi, Oqsoy, Çatirköl va Toğuztoro soyliklari joylaşgan bölib, ularning tubi 1000 metrdan 3800 metrgaça balandlikda yotadi.
Iqlimi keskin kontinental: qişi qattiq va sovuq, yozi salqin. Yanvarning örtaça harorati Qöçqorda −10° atrofida bölsa, Oqsoy vodiysida −27° dan ham pastga tuşadi. Köp joylarda yiliga 200–300 millimetr yoğin yoğadi, ayrim vodiylarda qişda qor deyarli bölmaydi. Eng yirik muzliklar Qaqşaltov tizmasida.
Daryolarning köpi Norin havzasiga tegişli, qolganlari Tarim va Çu havzalariga mansub. Ular asosan muzlik va qor suvlaridan töyinadi va gidroenergiya zaxiralariga boy. Yirik köllari — çuçuk suvli Sonköl va oqmas, şör suvli Çatirköl. Toğ yonbağirlarida subalp va alp ötloqlari, tyanşan qoraqarağayi va arça örmonlari bor. Hayvonot dunyosida arxar, toğ eçkisi, bars, suvsar, böri, tulki, kulrang suğur uçraydi.
Aholisi
13ÖzME 1990-yillar örtalari uçun 259,9 ming kişi raqamini keltiradi. Rusça Vikipediyaga köra, 1999-yilgi aholi röyxatida viloyatda 251 ming, 2011-yilda esa 262,1 ming kişi yaşagan; bu mamlakat aholisining 5 foiziga teng. Aholining mutlaq köpçiligi qirğizlar; Rusça Vikipediya ularning bu hududga XV–XVIII asrlarda Oltoy va Yenisey bölaridan köçib kelganini qayd etadi. Viloyat aholisi siyrak joylaşgan, tuğiliş darajasi esa yuqori.
Xöjaligi
13Iqtisodiyotda qişloq xöjaligi, ayniqsa, çorvaçilik yetakçi örinda turadi. ÖzME'ga köra, respublikadagi qöylarning törtdan bir qismi şu viloyatda boqiladi, eçki, qoramol, yilqi va qötos ham parvariş qilinadi. Hududda oltin, toştuz va quriliş materiallari konlari bor. Sanoat asosan qişloq xöjaligi xom aşyosini qayta işlaş — göşt kombinatlari, sariyoğ-pişloq zavodlari va tegirmonlar bilan boğliq. Asosiy avtomobil yöllari Ribaçye — Norin — Torugart va Norin — Qazarman yönalişlarida ötadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Norin viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3907 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANorin viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3907
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3907
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Нарынская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 298–299-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 298–299-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.