Novosibirsk viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Novosibirsk viloyati — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat, Ğarbiy Sibirning janubi-şarqiy qismida joylaşgan. Markazi — Novosibirsk şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Sibir federal okrugiga kiradi, şimolda Tomsk, ğarbda Omsk, şarqda Kemerovo viloyatlari, janubda Oltoy ölkasi, janubi-ğarbda esa Qozoğiston bilan çegaradoş.1
Tarixi
13Viloyat 1937-yil sentabrda Ğarbiy Sibir ölkasini Novosibirsk viloyati va Oltoy ölkasiga ajratiş yöli bilan tuzilgan; ÖzME ham, Rusça Vikipediya ham 28-sentabr sanasini keltiradi. Rusça Vikipediyaga köra, keyinçalik uning hududidan 1943-yilda Kemerovo, 1944-yilda esa Tomsk viloyatlari ajratib olingan.
Ölkaning ötmişi ança qadimiy. Neolit davrida bu yerda köplab manzilgohlar bölgan, milodiy I ming yillikda turkiy qabilalar kirib kelgan va XIII asrga kelib bu hududda Sibir tatarlarining baraba va çat guruhlari şakllangan. Rus köçmanlari XVII–XVIII asrlar boşida kela boşlagan, XVIII asrda esa Umrevinsk, Berdsk, Çaussk kabi qal'alar qurilgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyatning maydoni 178,2 ming kvadrat kilometr; Rusça Vikipediya bu raqamni 177,76 ming kvadrat kilometr deb beradi. Hudud asosan Ob va Irtiş daryolari oraliğida, Vasyugan tekisligining janubiy qismi va Baraba pasttekisligida yotadi. Yer yuzasi tekis, balandligi 150–200 metr; faqat şarqda Salair kryajining etaklari bor, eng baland nuqta 498 metr.
Iqlimi keskin kontinental. Yanvarning örtaça harorati janubda −16°, şimolda −20° gaça tuşadi. Rusça Vikipediyaga köra, yillik yoğin 425 millimetr atrofida. Asosiy daryolar — Ob va Om. Ob daryosida Novosibirsk GES va «Ob dengizi» deb ataluvçi Novosibirsk suv ombori bor. Viloyatda 3 mingga yaqin çuçuk va şör köl bor, ularning eng kattalari — Çani va Ubinskoye. Şimolda dunyodagi eng katta botqoqliklardan biri bölmiş Vasyugan botqoğining janubiy qismi joylaşgan.
Hudud dalaşt, örmon-dalaşt va tayga zonalarida yotadi. Tayga qismida qarağay, pixta, kedr kabi igna bargli daraxtlar ustunlik qiladi. Yovvoyi hayvonlardan şimol buğusi, los, silovsin, rosomaxa, qunduz, böri, tulki, quyon, köllarda ondatra uçraydi. Yer ostida tabiiy gaz, neft, toşkömir, torf va oltin bor.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2000-yilda viloyatda 2 million 744 ming kişi yaşagan, ularning asosiy qismi ruslar bölib, nemis, ukrain, tatar va boşqa xalqlar vakillari ham istiqomat qilgan. Rusça Vikipediyada 2025-yil uçun 2 million 786 ming kişi atrofidagi raqam keltirilgan; aholining qariyb 79 foizi şaharlarda yaşaydi.
Xöjaligi
13Sanoatning yetakçi tarmoği — maşinasozlik va metallni qayta işlaş. ÖzME stanoksozlik, aviasozlik, asbobsozlik, radioelektronika, aloqa vositalari, atom energetikasi uçun uskunalar, energetika maşinalari va qişloq xöjaligi texnikasi işlab çiqaradigan korxonalarni sanab ötadi. Qora va rangli metallurgiya, kimyo, quriliş materiallari, yoğoçsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati ham rivojlangan. Asosiy sanoat şaharlari — Novosibirsk, Berdsk va Iskitim.
Viloyat Sibirning muhim qişloq xöjaligi hududi bölib, don yetiştiriş va çorvaçilik asosiy yönalişlardir: ğalla, yem-xaşak, texnika ekinlari, kartoşka va sabzavot ekiladi, sut-göşt çorvaçiligi va parrandaçilik rivojlangan. Ob daryosida kemalar qatnaydi. Hududda Karaçi köli böyidagi kurort bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Novosibirsk viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3897 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANovosibirsk viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3897
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3897
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Новосибирская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 265–266-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 265–266-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.