Nuakşot

Nuakşot — Mavritaniya poytaxti va eng yirik şahri, mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Şahar Atlantika okeani sohilida joylaşgan. Nomi berber tilidan «şamol esadigan joy» deb tarjima qilinadi.

Nuakşot 1958-yilgaça kiçik baliqçi qişloq bölgan, uning yonida mustahkamlangan qişloq (ksar) va kiçik qal'a turgan. Rusça Vikipediyada qal'ani Antuan de Sent-Ekzyuperi tasvirlagani qayd etilgan. Mavritaniya mustaqillikka tayyorlanayotganda uning poytaxti yöq edi: mustamlaka ma'muriyati hozirgi Senegal hududidagi Sen-Luida joylaşgan edi. Şu sababli Nuakşot poytaxt etib tanlandi. Inglizça Vikipediyaga köra, joyni Mavritaniyaning birinçi prezidenti Moktar Uld Dadda va uning maslahatçilari tanlagan. Şahar qurilişi 1958-yil martida boşlangan. Mavritaniya mustaqilligi 1960-yil 28-noyabrda e'lon qilingan.

Manbalar şahar tarixining ayrim tafsilotlarida bir-biriga zid. Özbekça Vikipediyada Nuakşot 17-asrda portugal mustamlakaçilarning harbiy qal'asi yonida vujudga kelgani, 1950-yilda Senegal daryosining toşqinidan vayron bölgani, 1957-yilda 1 km şimolda yangi şahar bunyod etilgani va 1958-yilda poytaxt Sen-Luidan köçirilgani aytiladi. Rusça va inglizça manbalarda bunday ma'lumot yöq. Rusça Vikipediya quriliş tarixhistorik markazdan 2 km narida boşlangan deydi.

Şahar dastlab 8000 kişi (rusça Vikipediya) yoki 15 000 kişi (inglizça Vikipediya) uçun möljallangan edi. 1970-yillardagi qurğoqçilik va çöllaniş tufayli aholi keskin ösdi. Inglizça Vikipediyaga köra, şahar 1976-yilda Polisario fronti tomonidan ikki marta hujumga uçragan, ammo zarar kam bölgan.

Şahar Ğarbiy Afrikada, okeandan taxminan 5 km narida (rusça Vikipediya), tekis sohil böyida joylaşgan. Örtaça balandligi dengiz sathidan 7–8 m. Daka­rgaça masofa 475 km. Inglizça Vikipediyaga köra, şaharning ayrim qismlari dengiz sathidan pastda, şarqdan esa qum barxanlari yaqinlaşib kelmoqda.

Şaharda uçta viloyat (Nuakşot-Nord, Nuakşot-Ouest, Nuakşot-Sud) va ularning tarkibida töqqiz tuman bor: Dar-Naim, Tejaret, Tujunin, Ksar, Sebxa, Tevrag-Zeyna, Arafat, El-Mina va Riyod.

Iqlimi issiq çöl iqlimi. Özbekça Vikipediyaga köra, yanvarda örtaça harorat 21°, iyulda 28°, yillik yoğin 150 mm. Rusça Vikipediya yillik yoğinni 159 mm, inglizça Vikipediya esa 95 mm deb beradi.

Özbekça Vikipediyada aholi 667 ming kişi (1999), rusça Vikipediyada 1,3 mln (2024, baho), inglizça Vikipediyada 2023-yilda deyarli 1,5 mln deyilgan. 2013-yilgi röyxatga olişda 958 399 kişi qayd etilgan. 1960-yillar oxiri yoki 1969-yilda aholi taxminan 20 ming edi. Inglizça Vikipediyaga köra, 1977-yilda 134 000, 1988-yilda 393 325 kişi bölgan. Aholining bir qismi köçmançi bölgani hisobni qiyinlaştiradi. Tez ösiş tufayli çekkalarda kam ta'minlangan mahallalar paydo bölgan; «kebbe» — xususiy yerni egallab çodir tikiş, «gazra» — davlat yerida uy quriş.

Nuakşot mamlakat iqtisodiyotining markazi. Inglizça Vikipediyaga köra, 1999-yilda xizmat körsatiş korxonalarining uçdan ikki qismi şaharda bölgan, iqtisodiy faoliyatning 90 foizi norasmiy edi. Şaharda dengiz porti bor; uni xitoylik kompaniya qurib, 1986-yilda oçgan. Dengiz savdosining asosi — benzin va mis eksporti. Sanoat oziq-ovqat va yoğoçsozlik korxonalaridan iborat. 2016-yildan Nuakşot–Umtunsi xalqaro aeroporti işlaydi. 2012-yilda Şayx Zoyid quyoş elektr stansiyasi qurib bitkazilgan.

Şaharning boş maydoni — Mustaqillik maydoni. Nuakşot universiteti 1981-yilda oçilgan; şuningdek, Islomni örganiş instituti va boşqa oliy öquv yurtlari bor. Özbekça Vikipediyaga köra, Milliy kutubxona, Prezident saroyi, Adliya saroyi va Milliy majlis binolari joylaşgan. Şaharda baliq bozori faoliyat yuritadi.