Oltiariq tumani

Oltiariq tumani — Farğona viloyatidagi tuman. Markazi — Oltiariq şaharçasi. Maydoni 0,63 ming km² (630 km²).

Tuman 1926-yilda taşkil etilgan (özbekça manbada 29-sentabr). Rus tilidagi maqolaga köra, 1938-yilda u Farğona viloyati tarkibiga kirgan. 1943-yil 13-fevralda tumanning 5 qişloq kengaşi yangi Vuadil tumaniga berilgan, 1959-yil 14-dekabrda esa tugatilgan Vuadil tumani hududining bir qismi Oltiariq tumaniga qöşilgan.

Tuman janubdan Farğona, şimoldan Namangan viloyati, ğarb va şimoli-ğarbdan Rişton, Buvayda hamda Bağdod, şimoli-şarqdan Qöştepa, Yozyovon tumanlari va janubdan Qirğizistonning Qadamjoy tumani bilan çegaradoş. Janubiy qismi adirlar, soylarning yoyilmalari va qumli şörxoklardan iborat; adirlar va adir etaklarining balandligi 500–700 m. Şimoliy qismi keng tekislik.

Iqlimi quruq va serşamol. Yillik örtaça harorat 18°, iyulda 31–40°, yanvarda örtaça –2°; vegetatsiya davri 210 kun, yillik yoğin 100–180 mm. Ekin maydonlari Oltiariqsoy, Janubiy Farğona, Katta Farğona, Katta Andijon, Söx–Şohimardon kanallaridan suv oladi; „Qörğontepa“ va „Keng köl“ suv omborlari qurilgan. Çöl qismida yirik mineral suv havzasi bor. Yovvoyi hayvonlardan böri, quyon, tulki, burgut va boşqalar uçraydi.

Ma'muriy jihatdan tumanda Tinçlik şahri, şaharçalar va qişloq fuqarolari yiğinlari bor. Özbekça maqolada 1 şahar, 1 şaharça va 15 qişloq fuqarolari yiğini sanalgan; rus tilidagi maqolada (2011-yil 1-yanvar holati) 1 şahar, 14 şaharça va 15 qişloq fuqarolari yiğini körsatilgan. Ingliz tilidagi maqola ham 1 şahar, 14 şaharça va 15 qişloq jamoasini keltiradi.

Özbekça maqolada aholi 166 ming kişi (2003) deb berilgan; ingliz tilidagi maqolada 2022-yilda 219 100 kişi körsatilgan. Aholining asosiy qismi özbeklar (93,5%), şuningdek tojik, qirğiz (1,9%), rus, koreys, arman va boşqa millat vakillari yaşaydi. 1 km² ga örtaça 263 kişi töğri keladi.

Tumanda Oltiariq neftni qayta işlaş va paxta tozalaş zavodlari, „Qiziltepa“, „Xamza“ va „Spring“ suv qadoqlaş korxonalari, temir-beton buyumlari va ğişt zavodlari, quriliş kombinatlari va boşqa korxonalar faoliyat yuritadi. Tumandan Toşkent—Farğona hamda Marğilon—Qöqon, Vodil—Uçuy avtomagistrallari ötgan; qoplamali asfalt yöllar uzunligi 392 km.

Qişloq xöjaligida 24 ming ga suğoriladigan yerning 20,6 ming gaga ekin ekiladi. 2002-yilda 7895 ga yerga paxta, 8520 ga yerga don ekilgan. Boğ, tokzor va tutzorlar mavjud, pillaçilik bilan ham şuğullanadi. 2003-yilda 29,8 ming qoramol, 13,9 ming qöy va 32,6 mingdan ziyod parranda boqilgan.

Tumanda Markaziy madaniyat saroyi, „Oltiariq tarixi“ muzeyi, „Oltiariq“ istirohat boği, 26 jamoat kutubxonasi, „Zilola“ aşula va raqs ansambli bor. Tuman markazida Xotira maydoni va „Motamsaro ayol“ monumenti joylaşgan. 1931-yildan „Davr ovozi“ gazetasi çiqadi.

Tarixiy yodgorliklardan Qapçiğay ğori (miloddan avvalgi 33–12 ming yilliklar), Zuraymomo tepaligi, Kitqonqal'a (1–4-asrlar) va Dösti Xudo masjidi (Börbaliq, 18–19-asrlar) qayd etilgan. Qiziltepa mavzesida mineral suv bilan davolovçi sanatoriylar mavjud; „Qiziltepa“ korxonasi mahsuloti 2002-yilda Şveysariyadagi körgazmada medal bilan taqdirlangan.