Oq kema
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
„Oq kema“ (qirğizça: Ak keme), „Ertakdan keyin“ deb ham ataladi — qirğiz yozuvçisi Çingiz Aytmatovning qissasi. U Issiqköl böyida yaşovçi yetti yoşli bola haqida hikoya qiladi.
Yaratilişi
13Qissa ilk bor 1970-yilda „Noviy mir“ jurnalining 1-sonida çop etilgan. Xuddi şu yili u yozuvçining „Povesti i rasskazi“ bir jildligida, „Molodaya gvardiya“ naşriyotida „Ertakdan keyin (Oq kema)“ nomi ostida naşr qilingan.
Mazmuni
13Voqealar Sovet Qirğizistonida, Issiqköl sohilidagi qöriqxona postida keçadi. Boş qahramon — yetti yoşli bola. Qöriqçi Orozqul va uning xotini Bekay (bolaning toğaning özi... xolasi emas, rusça manbada „rodnaya tyotya“ — yaqin qarindoş xola) unga e'tibor bermaydi. Uning taqdiriga befarq bölmagan yagona odam — qöriqxonada qöriqçi yordamçisi bölgan bobosi Momun. Bola öz fikrlarini toşlar, durbin va maktab portfeli kabi jonsiz narsalarga aytadi. U otasini köldagi goh-goh körinadigan oppoq kemada matros, deb öylaydi va özini baliqqa aylanib, kema tomon suzayotgandek tasavvur qiladi.
Bolaning işongan yana bir hikoyasi — ona maral, uruğ homiysi haqidagi ertak. Qirğizlar qadimdan muqaddas sanagan maralar 20-asrda brakonerlik obyektiga aylanadi. Orozqul pora evaziga qadimiy qariğaylarni kesişga ruxsat beradi. Bir kuni u Momunni aroq içirib, işdan haydaş bilan qörqitib, urğoçi maralni otişga majbur qiladi. Buni körgan bola qattiq tuşkunlikka tuşadi, isitmasi kötariladi va baliqqa aylaniş uçun daryoga şönğiydi. Ingliz tilidagi manbada bola ota izlab, Issiqköl tomon suzmoqçi bölgani yoziladi. Qissa oxirida uning taqdiri noma'lum qoladi.
Tarjima va naşrlari
13Asarni özbek tiliga 1971-yil „Qirğiziston“ naşriyoti çop etgan rusça naşrdan Asil Raşidov tarjima qilgan. Özbekça naşr 1973-yil Toşkentda Ğafur Ğulom nomidagi adabiyot va san'at naşriyotida çiqqan. 1986-yil „Öqituvçi“ naşriyotida „Birinçi muallim“ va „Bötakoz“ qissalari bilan töplam sifatida bosilgan.
Ingliz tilida ikki tarjimasi bor: „The White Steamship“ (Tatyana va Jorj Feyfer, Hodder & Stoughton, 1972) va „The White Ship“ (Mirra Ginsburg, Crown Publishers, Nyu-York, 1972).
Ta'siri
13Qissa asosida 1975-yil „Qirğizfilm“ kinostudiyasida film suratga olingan (rejissyor Bolotbek Şamşiyev); u SSSR davlat mukofoti bilan taqdirlangan. Ingliz tilidagi manbada filmning çiqiş yili 1976 deb körsatilgan. Qissa asosida teatr sahna asarlari ham qöyilgan: 1977-yil Boşqirdiston qöğirçoq teatri, 2021-yil Belgorod qöğirçoq teatri, 2022-yil Atna tatar drama teatri, 2025-yil Rossiya akademik yoşlar teatri. 2020-yilda „Şambala“ filmi ham şu mavzuga boğlab körsatilgan.
Asar 2013-yil Rossiya Ta'lim va fan vazirligi tavsiya etgan „Maktab öquvçilari uçun 100 kitob“ röyxatiga kiritilgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, naşrdan keyin qissa Sovet Qirğizistoni voqeligining şafqatsiz tasviri va bolaning öz joniga qasd qilişiga işoralar tufayli bahs-munozaralarga sabab bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Oq kema // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1598 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOq kema. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1598
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1598
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q7774576wikidata.org · 3 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.